3-2- جامعه آماری
جامعه آماری این تحقیق شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. زیرا در این تحقیق قیمت بازار سهام به عنوان یکی از دادههای مورد نیاز در نظر گرفته شده است و دسترسی به اطلاعات قابل اتکا درباره ارزش بازار سهام برای شرکتهای خارج از بورس میسر نیست. ضمناً دسترسی به اطلاعات مربوط به شرکتهای پذیرفته شده در بورس از طریق آرشیوهای بورس، پایگاههای اینترنتی و همچنین بانکهای اطلاعاتی بستههای نرم افزاری مختلف، به راحتی امکان پذیر است.
قلمرو زمانی تحقیق حاضر مربوط به اطلاعات مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طی سال های 1387 تا 1391می باشد که میبایست شرایط زیر را داشته باشند:
1- پایان سال مالی شرکتهای نمونه منتهی به پایان اسفند ماه باشد.
2- شرکتهای هلدینگ، بانکها، بیمه و سرمایه گذاری و واسطه گری، عضو نمونه نباشند.
3- ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام شرکت های نمونه طی قلمرو زمانی تحقیق منفی نباشد.
4- شرکتهای نمونه نباید وقفه معاملاتی بیش از 3 ماه داشته باشند.
5- شرکت هایی که در دوره تحقیق تغییر سال مالی نداده باشند.
6- اطلاعات مورد نیاز شرکت های نمونه در دسترس باشد.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

3-5-2- تفسیر متغیرهای تحقیق
– متغیر مستقل:
متغیر مستقل مورد استفاده در الگوی رگرسیونی این تحقیق مسئولیت پذیری اجتماعی میباشد.
– متغیر های وابسته:
متغیرهای وابسته مورد استفاده در الگوی شماره “2”این تحقیق به شرح زیر میباشد:
اولین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ موثر مالیات نقدی ( ) میباشد که از طریق تقسیم وجه نقد پرداختی بابت مالیات بر سود قبل از کسر مالیات محاسبه میگردد. نرخ موثر مالیات نقدی محدودیتهای عمده گوناگون مرتبط با نرخ موثر مالیات تعهدی را حل مینماید. اول: تا زمانیکه نرخ موثر مالیات تعهدی مستثنی از ذخیرههای مالیات بالقوه ناشی از فعالیتهای اجتناب مالیاتی است (که موجب به وجود آمدن اختلاف موقت مالیات میشود)، این نرخ تنها منعکس کننده صرفه جوییهای مالیاتی ناشی از استراتژیهای برنامه ریزی مالیاتی خواهد بود که باعث بوجود آمدن هر دو اختلاف دائم و موقت مالیات می شود. ( و )
ثانیاً نرخ موثر مالیات تعهدی شامل بدهیهای احتمالی مالیاتی مرتبط با عدم قطعیت در مورد وضعیت مالیاتی شرکت در هنگام ارائه اظهار نامه مالیاتی خواهد بود و ممکن است باعث ارزیابی کمتر از واقع میزان فرار مالیاتی واحد تجاری گردد. در مقابل ذخیره مالیات هیچگونه تاثیری بر روی نرخ موثر مالیات ندارد که این امر میتواند بطور صحیح تری منعکس کننده اجتناب مالیاتی واحد تجاری بر اساس اظهارنامه ابرازی خود باشد.
دومین معیار اندازه گیری اجتناب مالیاتی، نرخ موثر مالیات نقدی بلندمدت( )میباشد که نحوه اندازهگیری آن از تقسیم مجموع وجوه نقد پرداختی بابت مالیات در طی 4 سال بر مجموع سود قبل از کسر مالیات همان دوره بدست میآید. دیرنگ و همکاران در سال 2008 از همین معیار برای سنجش اجتناب مالیاتی استفاده کردند.
معیار سوم اندازه گیری اجتناب مالیاتی، اختلاف دائمی مالیات ( ) میباشد
که از طریق اختلاف بین مالیات ابرازی و مالیات طبق برگ تشخیص صادره از سوی
اداره دارایی تقسیم بر مجموع داراییها ی اول دوره بدست میآید. فرانک و
همکاران ( 2009 ) از همین معیار برای
اندازهگیری اجتناب مالیاتی استفاده کرد. این معیار تنها بیانگر
استراتژیهای اجتناب مالیاتی ناشی از اختلاف دائمی نرخ مالیات خواهد بود.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

مقدمه
در تحقیق حاضر تلاش گردید تا رابطه بین مسئولیت اجتماعی و اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار گیرد. برای این منظور در فصل دوم این تحقیق به بررسی ادبیات موضوع تحقیق و مبانی نظری این حوزه پرداخته شد. همچنین در این فصل مطالعات انجام شده در زمینه مسئولیت اجتماعی و انیز اجتناب مالیاتی شرکت ها در داخل و خارج کشور مورد بررسی واقع شد. در فصل سوم و چهارم نیز جامعه آماری و نمونه تحقیق و شیوه استخراج آن ذکر گردیده، متغیر ها و نحوه محاسبه آنها به طور دقیق بیان و فرضیات تحقیق آزمون گردید. در فصل حاضر نیز تلاش می شود تا خلاصهای از تحقیق و نتایج به دست آمده از آن به صورت کامل ارائه شود. همچنین در این فصل پیشنهاداتی برای انجام تحقیقات آتی ذکر شده و محدودیتهای موجود در مسیر این مطالعه ارائه خواهد شد.
از طرفی اجتناب مالیاتی و مسئولیت اجتماعی از زمینههای نظری و کاربردی گستردهای جهت انجام تحقیقات علمی در محافل دانشگاهی و حرفهای رشته حسابداری برخوردار است و از این رو همواره در دنیا، تحقیقات زیادی با محوریت اجتناب مالیاتی و یا مسئولیت اجتماعی در زمینههای مختلفی انجام میگیرد ولی با این وجود تاکنون در ایران تحقیق قابل ذکری در این زمینه مهم حسابداری انجام نگرفته است، و هر یک از این دو مقوله را در ارتباط با مباحث دیگر حسابداری سنجیده اند و به همین دلیل در تحقیق حاضر، بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت با اجتناب مالیاتی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار گرفت.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

5-1-1- تحلیل تطبیقی یافته ها
مالیات بر درآمد، هزینه با اهمیتی به واحدهای تجاری و مالکان تحمیل میکند. اخذ مالیات بخشی از منابع واحد تجاری را به دولت انتقال میدهد. مدیریت شرکت جهت جلوگیری از انتقال منابع، فعالیتهای اجتناب مالیاتی را به اجرا در میآورند. اما اجرای برنامههای اجتناب مالیاتی، ابهام و عدم شفافیت را به همراه دارد که امکان سوء استفاده از منابع و حیف و میل آن را در شرایط مبهم و غیر شفاف برای مدیران فرصت طلب به وجود میآورد، که این موضوع منجر به افزایش هزینههای نمایندگی میشود و بدین جهت گاهی هزینههای ناشی از اجرای برنامههای اجتناب مالیاتی بیشتر از منافع آن میشود. مصادیق بارز شرکتهایی که مدیران آن از اجرای برنامههای اجتناب مالیاتی سوء استفاده کرده اند و منابع مالکان را از بین بردهاند، شرکتهای انرون و ورلدکام هستند. بنابراین در شرکتهایی که برنامه های اجتناب مالیاتی اجراء می شود، وجود شفافیت قابل قبول از اهمیت ویژه ای برخوردار خواهد بود تا مدیران نتوانند در سایه ی برنامههای اجتناب مالیاتی منافع شخصی خود را دنبال کنند. نتایج بدست آمده از آزمون فرضیات تحقیق حاضر نشان میدهد که با افزایش گزارشگری مالی متهورانه در شرکتها، میزان اجتناب مالیاتی افزایش مییابد، به عبارت دیگر میتوان گفت شرکتهایی که دارای گزارشگری مالی متهورانه هستند، اجتناب مالیاتی بیشتری نسبت به سایرین دارند. نتایج بدست آمده از فرضیههای این تحقیق با نتیجهی تحقیق هوی وهمکاران (2013) مطابقت ندارد.
ریشه عدم تطابق نتایج این تحقیق با تحقیق هوی و همکاران (2013) را میتوان در جامعههای آماری این دو تحقیق جستجو نمود. زیرا با توجه به یکسان بودن مدل مورد آزمون در هر دو تحقیق، هوی و همکاران (2013) برای جمع آوری دادههای مورد نیاز تحقیق خود از اطلاعات شرکتهای کرهای حاضر در بازار بورس این کشور استفاده کردند. ولی دادههای موردنیاز این تحقیق از جامعه شرکتهای حاضر در بورس اوراق بهادار تهران انتخاب شدند. از اینرو، با توجه به اینکه تنها وجه تفاوت اساسی در این دو تحقیق به علت جامعههای آماری آنها است. لذا میتوان تفاوت در ساختار بازارهای سرمایه این دو کشور را به عنوان یکی از دلایل عدم تطابق در نتایج این دو تحقیق دانست.
از دیگر دلایل این عدم تطابق میتوان به اختلاف وضعیت فرهنگی و اجتماعی دو جامعه اشاره داشت؛ قبل از توضیح این تفاوت فرهنگی ابتدا به تعریف اولیه مسئولیت پذیری بر میگردیم که: مسئولیت اجتماعی شرکت به معنای رویههای باز و شفاف کسب و کار، یعنی روشهایی است که مبتنی بر ارزشهای اخلاقی و احترام به کارکنان، جامعه و محیط زیست میباشد. عملکرد اجتماعی شرکتها به این منظور برنامه ریزی میشوند که برای جامعه به طور اعم و برای سهامداران به طور اخص حامل ارزشهای پایدار باشد. (امیدوار 1385)
با توجه به تعریف دو بعد اصلی مسئولیت پذیری را نشان میدهد که بعد اول آن مسئولیت پذیری فرد در قبال جامعه میباشد که با توجه به نتایج بدست آمده از تحقیق هوی و همکاران (2013)نشان میدهد، مردم کشور کره به آن توجه زیادی دارند؛ زیرا همان طور که مشاهده شد در کشور کره این ارتباط معکوس بوده و هر شخص منافع اجتماعی را بر منافع اقتصادی ترجیح نمیدهد و بنا بر نتیاج تحقیق اثبات شد که هرچه فرد مسئولیت پذیرتر باشد اجتناب مالیاتی کمتری دارد که نشان از اهمیتی دارد که مردم کره برای منافع جامعه خود قائلند؛ و حال به بعد مسئولیت پذیری فرد در قبال ذینفعان واحد اقتصادی میپردازیم و با توجه به نتایج بدست آمده در این تحقیق میتوان استنباط کرد مردم ایران منافع ذینفعان واحد اقتصادی را بر منافع جامعه ترجیح میدهند ؛زیرا در این تحقیق اثبات شد ارتباط موضوع تحقیق حاضر مستقیم بوده یعنی هر چه فرد مسئولیت پذیرتر باشد اجتناب مالیاتی بیشتری دارد و بالعکس؛ به عبارت دیگر هرچه فرد احساس مسئولیت بیشتری نسبت به ذینفعان واحد اقتصادی داشته باشد، بیشتر به دنبال راهکارهایست که بتواند از مالیات اجتناب نموده و به واحد اقتصادی خود از طریق جلوگیری از خروج منابع مالی خدمت کند.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

5-1– نتیجه گیری (خلاصه یافتههای تحقیق)
در جدول(5-1) خلاصه نتایج و یافتههای تحقیق ارائه شده است.
از آنجایی که در این پژوهش اجتناب مالیاتی با سه روش مجزا محاسبه شد و نیز برای
فعالیتهای مسئولیت اجتماعی سه متغیر در نظر گرفته شده است، برای هر فرضیه نه حالت آزمون شد.
در پایان جهت بررسی هر یک از فرضیهها، مدلهای تحقیق مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا رابطهی بین اجتناب مالیاتی و مسئولیت اجتماعی شرکت مورد آزمون قرار گرفت. با استفاده از متغیرهای چندگانه جهت اندازه گیری اجتناب مالیاتی (برگرفته از صورتهای مالی شرکتهای نمونه) نتایج آزمون آماری فرضیههای تحقیق، حاکی از این بود:
1- در صورتی که مبنای سنجش مسئولیتپذیری اجتماعی آلاینده بودن محیط زیست باشد و مبنای سنجش اجتناب مالیاتی نرخ موثر مالیات نقدی باشد، فرضیه اول تحقیق اثبات میگردد یعنی بین مسئولیت اجتماعی و اجتناب مالیاتی رابطه معنی داری وجود دارد.
2- همچنین مشخص شد در صورتی که مبنای سنجش مسئولیت اجتماعی داشتن گواهی نامه ایزو و آلاینده بودن محیط زیست باشد و نیز مبنای سنجش اجتناب مالیاتی نرخ موثر مالیاتی نقدی بلند مدت باشد فرضیه اول اثبات می گردد.
3- ونیز در صورتی که مبنای سنجش اجتناب مالیاتی اختلاف دائمی مالیات باشد فرضیههای تحقیق مبنی بر وجود رابطه معنی دار بین مسئولیت اجتماعی و اجتناب مالیاتی رد می گردد.
4- در پایان نیز مشخص گردید بین اجتناب مالیاتی و بدهیهای احتمالی ناشی از دعاوی حقوقی هیچگونه ارتباط معنا داری وجود ندارد و فرضیه دوم تحقیق رد شد.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟
