2-13- زمینه های پیدایش فرار مالیاتی
بررسیهای مختلف نشان می دهد شایع ترین زمینه های پیدایش فرار مالیاتی چنین است:
1- عدم گسترش فرهنگ مالیاتی در جامعه: فرهنگ مالیاتی، مجموعهای از طرز تلقی، بینش و
عکسالعمل افراد در قبال نظام مالیاتی است. به عبارت دیگر طرز تلقی، بینش،
برداشت، آرمانها، ارزشهای اجتماعی، قوانین جاری و میزان تحصیلات و آگاهی،
از جمله عواملی هستند که فرهنگ مالیاتی را شکل میدهند.
2- عدم مبادله کامل اطلاعات و نبودن سیستم نظارت و پیگیری در اخذ مالیات
3- تشخیص علی الراس و وجود ضعف در اجرای آن
4- عدم استقبال از تسلیم اظهارنامههای مالیاتی و ضعیف بودن ضمانتهای اجرایی: ارسال نکردن اظهارنامه، دلایل گوناگونی دارد. رایجترین دلیل عدم ارسال، میتواند این باشد که در صورت به روز نبودن ثبت مؤدی، بهترین امکان برای ارسال نکردن اظهارنامه و پس از آن فرار از پرداخت مالیات فراهم شده است. دلیل دیگر عدم برخورد قاطع ماموران مالیاتی است که آن هم میتواند به دلیل عدم آشنایی و عدم تسلط کافی ماموران مالیاتی به قوانین مالیاتی و نداشتن مهارت کافی دراجرای آنها باشد.
5- تاخیر در وصول مالیات
6- عدم شناخت مودیان و مستند نبودن میزان درآمد آنها.
7- وجود معافیتهای وسیع و متنوع: دولتها گاه با اتخاذ برخی سیاستهای حمایتی مالیاتی و معافیتهای مالیاتی، راه فرار مالیاتی را باز می کنند و در صورتی که در سیستم اطلاعات کارآمد نیز در نظام مالیاتی موجود نباشد، فرار مالیاتی گسترش مییابد. همچنین با اعطای معافیتهای مالیاتی، گروهی از پرداخت مالیات معاف میشوند و این امر به کاهش درآمدهای مالیاتی دولت منجر میشود. بنابراین، اگر اعطای معافیتها با دقت لازم صورت نگیرد، دولت برای کسب درآمد مالیاتی مورد نظر، فشار سنگینی را بر گروههای دیگر جامعه وارد میکند. یعنی برای جبران بخش خالی کاسه درآمد مالیاتی، میزان نرخهای مالیاتی بیشتری، بر گروههایی که از معافیتهای مالیاتی بهره مند نیستند، تحمیل خواهد شد. بیتردید اعطای معافیت های مالیاتی گسترده، به ناکارایی نظام مالیاتی و ضعف نظام اجرایی مالیاتی منجر میشود. (مجله حسابرس 1389 ).
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2- 15- کارت بازرگانی، کد اقتصادی و فرار مالیاتی
یکی از عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در ایران که به همان بحث ضعف قوانین و مقررات بر میگردد، سوء استفاده از کارت بازرگانی و کد اقتصادی توسط فرصت طلبان است. براساس ماده (169) مکرر قانون مالیات مستقیم مصوب 3/12/1366 با آخرین اصلاحات مصوب 27/11/1380، سازمان امور مالیاتی کشور مجاز شده است برای اشخاص حقیقی و حقوقی کارت اقتصادی صادر کند. شایان ذکر است از سال 1371 و به دنبال ارائه لایحه مالیات بر ارزش افزوده، بحث کارت اقتصادی هم مطرح شد. اجرای سیستم مالیات بر ارزش افزوده در صورتی امکان پذیر است که تمامی مؤدیان شناسایی شوند و لازمه این کار استفاده از سیستمهای مکانیزه در تمامی امور است. به این ترتیب برای این که شناسایی مؤدیان به آسانی صورت گیرد مقرر شد تا به هر مؤدی یک کد اقتصادی اختصاص یابد که البته قبلاً کدپستی و کد ملی مطرح بودند. در آن دوره مقرر شد تا اختصاص کد اقتصادی همراه با اجرایی شدن مالیات بر ارزش افزوده آغاز شود و برای شروع، تصمیم گرفته شد تا 1000 شرکت مهم، کد بگیرند. بر این اساس، آن دسته از مؤدیان مالیاتی که توسط وزارت دارایی اسامی آنها اعلام میشود باید کد اقتصادی میگرفتند و اگر مبادرت به این کار نمیکردند، باید بخشی از ارزش معامله انجام شده را به عنوان جریمه پرداخت میکردند. اگر مؤدی برای بار دوم از گرفتن کد امتناع میکرد، فعالیت او تعطیل میشد و……
به این ترتیب، کد اقتصادی منشاء ایجاد یک بازار کاذب شد و گرفتن و اجاره دادن آن شغلی برای سودجویان شد. مثلاً شرکت ها به نام کارکنان خود کد اقتصادی میگرفتند و معاملات خود را بدون اینکه در جایی ثبت کنند، انجام میدادند و وزارت دارایی هم کاری نمیتوانست انجام دهد. دلیل آن هم این بود که کد به نام افراد دیگری بود که عموماً اموالی برای توقیف کردن نداشتند. این بازار به حدی رونق گرفت که نرخ معاملات نیز براساس با کد و بدون کد اقتصادی انجام میشد. علاوه بر این، از آنجا که برخی مؤسسات از پرداخت مالیات معاف بودند، برخی از بازرگانان با تبانی با چنین مؤسساتی، از کد اقتصادی آنها برای معاملات خود استفاده میکردند. علاوه بر اینها، صدور برخی دستورالعملها و بخشنامهها از جمله دستورالعمل شماره 43048/3528-211 مورخ 29/7/1381 مبتنی بر عدم دریافت مالیات علی الحساب از واردکنندگان دارای کارت بازرگانی که با هدف همراهی با بازرگانان واقعی در هنگام ورود کالا به کشور و جلوگیری از افزایش قیمت کالاها صادر شد، به سوء استفاده بیشتر از کارتها و فرار مالیاتی دامن زد. بعدها، برای جلوگیری از سوء استفادههای بیشتر، برای اخذ کد اقتصادی، محدودیت هایی پدید آمد. به این ترتیب که مثلاً اخذ کد اقتصادی منوط به داشتن مغازه و محل کسب و… بود و از آنجا که برخی بازرگانان و تجار نمی توانستند کد اقتصادی دریافت کنند، اعتراض ها شروع شد.
در این حال، برخی از گزارش های رسمی و غیر رسمی حاکی از فرار مالیاتی بسیار بالا فقط از ناحیه سوء استفاده از کد اقتصادی است و به این ترتیب به نظر میرسد، مسئولان امر باید در اجرای سریع تر طرح جامع مالیاتی یا نظام مالیات برارزش افزوده، گامهای اساسی بردارند. (احمدی و همکاران 1387)
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-19- گزارشگری مالی و گزارشگری مالیاتی
مقوله شفافیت گزارشگری مالی و اهمیتی که در سالهای اخیر نمود بیشتری پیدا کرده است، به دنبال وقایع ناگوار و بحرانهای به وجود آمده در بورسهای جهان، افشای ماجرای ورلد کام، انرون، زیراکس و سقوط شاخصهای بورس تهران در سال 1383 باعث گردید موضوع صورتهای مالی به عنوان یک پدیده مورد لزوم و ضرورت بازار سهام اهمیت بیشتری را به خود اختصاص دهد.
اطلاعات حسابداری از مهم ترین اطلاعاتی است که به عنوان محصول اصلی
سیستم حسابداری نقش اساسی در تصمیم گیریهای گروههای مختلف بازار سرمایه
ایفا کند. این اطلاعات طی یک فرآیند محاسباتی و بر اساس اصول و
استانداردهای مراجع ذی صلاح اندازه گیری و ارائه میشوند و اگر از شفافیات
لازم برخوردار نباشند احتمال اتخاذ تصمیمات نادرست توسط گیرنده اطلاعات
افزایش
مییابد. یکی از استانداردهای بین المللی حسابداری که تاثیر بسزایی در
کیفیت گزارشگری مالی دارد استاندارد حسابداری مالیات بر درآمد میباشد (شمس
زاده و همکاران1387 ).
چرا که این استاندارد ابزاری برای تفکیک اندازههای حسابداری مالی از اندازههای قوانین مالیاتی و تخصیص تفاوت این اندازهها به ادوار مالی دورهی عمر مبادلاتی که باعث ایجاد این تفاوت شدهاند فراهم می-کند. در خصوص گزارشگری مالی، علایق و نیاز استفاده کنندگان برون سازمانی شامل سرمایه گذاران، مدیران، حسابرسان و مجامع علمی اساس کار قرار می گیرد در حالی که به نقش پراهمیت دولت به عنوان یکی از گروه های ذینفع همیشگی گزارشگری مالی توجه کمتری میشود که جهت افزایش توجه به نیاز اطلاعاتی دولت از طریق گزارشگری مالیاتی امکان پذیر است. در گزارشگری مالیاتی سهم دولت از منافع بنگاه از طریق سود حسابداری قابل قبول ممیزین مالیاتی به همراه برخی تعدیلات محاسبه میشود. در واقع این فرآیند بطور غیر مستقیم میتواند مهر تائیدی بر سود حسابداری گزارشگری مالی باشد.
ماری مارگارات و فرانک 2009 در خصوص گزارشگری مالیاتی و ارتباط آن با گزارشگری مالی به یک رابطه قوی و مثبت بین این دو نوع گزارشگری دست یافته اند.
عرب مازار وهمکاران (1390) به بررسی تبیین ارتباط بین شفافیت گزارشگری مالی با گزارشگری مالیاتی در ایران پرداختند. یافته های آنها بیانگر وجود رابطه مثبت بین گزارشگری مالیاتی و شفافیت گزارشگری مالی بود. بطوری که گزارشگری مالیاتی به ضمیمه گزارشگری مالی، شفافیت گزارشگری مالی را تا حدود زیادی تامین خواهد کرد.
صمدی لرگانی و همکاران (1389) به بررسی تاثیر گزارشگری مالیاتی بر شفافیت گزارشگری مالی پرداختند. در آن مطالعه با تاکید بر موضوع شفافیت گزارشگری مالی، به بررسی ارتباط آن با گزارشگری مالیاتی پرداخته شد.نتایج بیانگر وجود رابطه مثبت بین گزارشگری مالیاتی و شفافیت گزارشگری مالی بود، به طوری که با گزارشگری مالیاتی به ضمیمه گزارشگری مالی، شفافیت گزارشگری مالی تا حدود زیادی تامین خواهد شد.
فانگ جاوو (2006) در پژوهشی تحت عنوان عوامل موثر بر رویههای تصمیم گیری شرکت، وقتی حسابداری مالی در مقابل حسابداری مالیاتی قرار می گیرد به این نتیجه رسید که قوانین مالیاتی ناگزیر بر عملکرد حسابداری تاثیر می گذارد و حسابداری به عنوان یک فن دارای اصول و ضوابط خاص خویش است که تحت تاثیر قوانین مالیاتی قرار گرفته است.
شهنوازی (1385) در پژوهش خود با عنوان “بررسی ضرورت افشای وجود افتراق بین اطلاعات مالی تهیه شده بر مبنای استانداردهای حسابداری و اطلاعات مالی تهیه شده بر مبنای قانون مالیات های مستقیم ایران”، اطلاعات مالی تهیه شده بر مبنای قوانین مالیاتی را هدف قرار داده و به این نتیجه رسید که گزارشگری مربوط به افشای وجه افتراق بین اطلاعات مالی بر مبنای استانداردهای حسابداری و بر مبنای قوانین قوانین مالیاتی با تصمیم گیریهای اقتصادی مرتبط است.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-20- تحقیقات انجام شده در مورد اجتناب مالیاتی
نتایج این تحقق نشان میدهد که میانگین تاثیر اجتناب مالیاتی بر ارزش شرکت قابل توجه و معنادارنیست. اما در شرکتهایی که دارای مکانیزم حاکمیت شرکتی کارآمد و قوی هشتند، تاثیر اجتناب مالیاتی بر ارزش شرکت معنادار و مثبت میباشد. شفاف سازی و روان سازی در قوانین مالیاتی بر توانایی شرکتها جهت استفادهی بیشتر از معافیت ها و کاهش مالیات پرداختی خواهد افزود. همچنین نتایج تحقیق بیانگر این مطلب بود که انتقال منابع از دولت به مالکان از طریق اجتناب مالیاتی با تضاد نمایندگی میان مالکان و مدیران مرتبط میباشد.
2- بررسی رابطه شکاف بین سود حسابداری و سود مشمول مالیات با مدیریت سود
این پژوهش توسط دریک و هانلون در سال 2005 در آمریکا انجام گرفت.
نتایج تحقیق بیان میدارد که اختلاف کمتر بین سود حسابداری و سود مشمول مالیات نشاندهنده مدیریت سود بالا و کیفیت پایین گزارشات مالی میباشد. شکاف بیشتر بین سود گزارش شده به مالکان و سود مشمول مالیات گزارش شده توسط حسابرسان مالیاتی نشانگر این است که مدیریت سود کمتر و شفافیت گزارشات مالی بالا می باشد.
3- بررسی رابطه شکاف بین سود حسابداری و سود مشمول مالیات
این پژوهش توسط وانگ در سال 2010 انجام شده است. نتایج بدست آمده از این تحقیق بیان میدارد که شرکتهای با شفافیت بالا در گزارشگری، اجتناب مالیاتی با ارزش شرکت رابطه مثبت معناداری دارد. نتایج این پژوهش با نظریهای که بیان میدارد افشای شرکتی، نظارت بر عملکرد مدیران را آسان میکند و نگرانی افراد برون سازمانی را در خصوص هزینههای پنهان مرتبط با اجتناب مالیاتی کاهش میدهد، سازگاری دارد.
4- بررسی رابطه اجتناب مالیاتی و ریسک سقوط قیمت سهام
این تحقیق توسط جونگ در سال 2010 در دانشگاه هنگ کنگ به روش OLS انجام گرفته است.
نتایج این تحقیق بیانگر وجود رابطه مستقیم و معنادار بین اجتناب مالیاتی
و ریسک سقوط قیمت سهام آتی میباشد. این نتیجه با نظریهای که بیان
میدارد اجتناب مالیاتی سوء استفاده مدیریت را تسهیل میکند و اخبار بد
فعالیتها برای چندین دوره انباشته میشود برای اینکه مدیریت
میخواهد جایگاه شغلی خود را حفظ کند. زمانی که دوره تصدی مدیریت به اتمام
رسید، اخبار بد انباشته شده به یک باره افشا میگردد و منجر به سقوط قیمت
سهام میگردد. اما اگر در شرکت مکانیزم افشای کارآمد و قوی مثل سهامداران
نهادی و تجزیه و تحلیلهای صورت گرفته از گزارشهای مالی شرکت وجود داشته
باشد، همه اخبار بد انباشته نمیشوند که در صورت انتشار یک جای آنها، کاهش
شدید قیمت سهام اتفاق بیفتد، مطابقت دارد.
5- رابطه پاداش مدیریت، گزارشگری غیر شفاف مالی و عملکرد آتی شرکت:
این تحقیق توسط رگو و ویلسون در سال 2008 انجام شده است. نتایجی که از این تحقیق حاصل شده است بیانگر این است که گزارشگری غیر شفاف مالیاتی با پاداش دریافتی مدیریت رابطهی مثبت معناداری دارد و این رابطه در شرکتهایی که دارای مکانیزم حاکمیت شرکتی ضعیف هستند، قویتر میباشد. همچنین در این تحقیق هیچگونه مدارک و اسناد قابل اتکایی مبنی بر این که گزارشگری غیر شفاف مالیاتی و پاداش پرداختی به مدیران بر میزان عملکرد آتی شرکت تاثیر معناداری داشته باشد مشاهده نشد.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

– طرح مساله
این تحقیق به دنبال بررسی رابطه بین مسئولیت اجتماعی شرکت با اجتناب مالیاتی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد.
اجتناب مالیاتی که موجب کاهش خروج وجه نقد از شرکت بسوی دولت میشود، از گذشته بعنوان یک ارزش برای سهامداران تلقی می شده است(تینا وانگ2010). چشم انداز کلی اجتناب مالیاتی بر این نکته دلالت دارد که مدیران فرصت طلبی که بدنبال اجتناب از پرداخت مالیات هستند، بوسیله ایجاد عدم شفافیت در گزارشگری مالی بدنبال سوء استفادههای مالی هستند و بیشتر این کار را در جهت منافع شخصی خود انجام میدهند. (دسای و دارماپالا 2009) گزارشگری مالی سبب تسهیل نظارت بر عملکرد مدیران از سوی سهامداران میشود. حال آنکه با وجود عدم شفافیت در گزارشگری مالی، کنترل و نظارت سهامداران بر مدیران کاهش خواهد یافت. همچنین مدیران فرصت طلب از سایر روشها برای پرداخت مالیات کمتر استفاده میکنند که این امر سبب تحمل هزینههایی برای مالکان شرکت خواهد شد. (هزینه های نمایندگی) این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا عدم مسئولیت پذیری مدیران با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟
– تدوین و استدلال فرضیه ها
برای جلوگیری از انجام بررسیهای موشکافانه توسط مقامات مالیاتی، مدیران انگیزه پنهان کردن مقاصد و اهداف خود از انجام فعالیتهای اجتناب مالیاتی را دارند و همچنین از طرفی با مبهم نشان دادن اطلاعات و معاملات، تا حد امکان اطلاعات مرتبط با مالیات عملکرد را افشاء نمیکنند. بنابراین با انجام اینگونه فعالیتها این امر برای سرمایه گذاران خارجی مشکل خواهد بود که بتوانند درباره بیطرفانه بودن اطلاعات شرکت و یا جانبدارانه بودن آنها توسط مدیران شرکت، قضاوت کنند. اگر اجتناب مالیاتی را از دیدگاه هزینههای نمایندگی در نظر گرفته شود، که مبتنی بر رفتار فرصت طلبانه مدیران خواهد بود، بنابراین میتوان گفت شرکتهایی که دارای گزارشگری مالی متهورانه هستند زمینه بیشتری را برای مدیران فرصت طلب فراهم میسازند. بنابراین با نگریستن از منظر هزینههای نمایندگی در مقوله اجتناب مالیاتی، میتوان فرضیات تحقیق حاضر را چنین عنوان کرد:
نکته: از آنجایی که در این پژوهش اجتناب مالیاتی با سه روش مجزا محاسبه میشود و نیز برای فعالیتهای مسئولیت اجتماعی سه متغیر در نظر گرفته شده است، برای هر فرضیه نه حالت آزمون خواهد شد.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟
