2-1- مقدمه
توسعه اقتصادی از عمده ترین اهداف اقتصادی کشورهای در حال توسعه است. در این راستا سیاستهای مالی نیز از طریق تاثیر بر تخصیص عوامل تولید، توزیع درآمد و ثروت، بهبود بازدهی نیروی کار و در نهایت تامین مالی سیاستهای توسعه اقتصادی به تحقق این هدف کمک میکند. سیاست های مالیاتی نیز بخش مهمی از سیاستهای مالی است که در چارچوب نظام اقتصادی کشور قرار دارد و بصورت هماهنگ با سایر سیاستهای اقتصادی به کار گرفته میشود. نظام مالیاتی کارا در واقع امکان رشد هماهنگ بخشها و توسعه اقتصادی را به وجود میآورد. به طور کلی شاید سیاست مالیاتی را بتوان سیاستی در جهت افزایش تحرک، پویایی و حرکت جامعه به سمت توسعه تلقی نمود. (1385 کمیجانی و فهیم یحیایی)
درآمد های مالیاتی یکی از منابع مهم بودجه سالانه کشورها محسوب میشود.
اگرچه در کشور ما به واسطه وجود درآمدهای نفتی توجه عمدهای به درآمدهای
مالیاتی نمیشود. توافق نظری و تئوریک در میان صاحب نظران اقتصادی به روشنی
جایگاه اهمیت و نقش مالیات را در بودجههای سالانه نشان میدهد. همچنین
تدوین و تنظیم سیاستهای مالیاتی مناسب ایفای توزیع درآمد بین دهکهای
اقتصادی جامعه را میسر میسازد. یکی از فرضهای اساسی در ادبیات مدیریت
مالی آن است که هر شرکتی با هدف حداکثر ساختن ثروت سهامداران خود فعالیت
میکند و به منظور دستیابی به هدف مذکور، مدیریت شرکت باید در
تصمیمگیریهای خود به عامل بازده توجه داشته باشد. وجود مالیات بر درآمد
شرکتها باعث کاهش عایدات آتی شرکت میگردد. بنابراین یکی از اقداماتی که
میتواند در جهت حداکثر ساختن ارزش شرکت و ثروت سهامداران انجام پذیرد،
استفاده از راه کارهایی است که از طریق آنها مالیات پرداختنی شرکت کاهش
یابد. اجتناب مالیاتی به عنوان راهکار کاهش میزان مالیات تعلق گرفته به سود
حاصل از عملکرد واحدهای تجاری تعریف میشود، اما هیچ تعریف علمی پذیرفته
شدهای در تحقیقات حسابداری از اجتناب مالیاتی به چشم نمیخورد. تحت این
تعریف، اجتناب مالیاتی شامل زنجیرهای از برنامههای استراتژیک و
فعالیتهای انجام
شدهای است که کاملاً قانونی و پیش رونده در اخذ معافیت مالیاتی بوده و
منجر به وجود آمدن فضای خاکستری در ارائه اطلاعات و گزارشهای مالی و
مالیاتی به افراد برون سازمانی میگردد. (هانلون و هیتزمن، 2009)
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-5- اهمیت مالیات:
اصولاً مالیات از ابزار اصلی اداره حکومت میباشد. یعنی دولت و حکومت بدون پدیده مالیات غیر معقول میباشد. از سوی دیگر مالیات در حال حاضر در زندگی روزمره مردم یک امر عادی و لازم تلقی میشود. (1375، حاتمی)
مقوله مالیات از ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و اجتماعی باید مورد توجه قرار گیرد و همچنین برخوردهای شفاف و اصولی را میطلبد زیرا مالیات بعنوان یک عنصر اثرگذار در اقتصاد کشورها، تلقی شده که در صورت عدم توجه، موجب بروز مشکلاتی در همان اقتصاد خواهد شد. در خصوص اهمیت مالیات از جنبه های گوناگون اعم از سیاسی و اجتماعی ذکر این نکته کافی است که پیدایش حقوق اساسی و حکومت مشروطه در انگلستان و نیز کسب استقلال آمریکا بدان نسبت داده شده است. (1385 موحد).
مالیات یکی از منابع مهم بودجه ای دولت ها میباشد و تامین هزینه های دولت از محل مالیات منجر به پویایی و رشد اقتصادی میشود. از طرفی هزینه تحمیلی ناشی از مالیات خوشایند سرمایه گذاران و مالکان نمیباشد، چون باعث کاهش بازده و انتقال منابع از مالکان به سوی دولت میشود. لذا واحدهای تجاری برای جلوگیری از کاهش رغبت سرمایه گذاران برای سرمایه گذاری، به اجرای برنامههای اجتناب مالیاتی با هدف تعدیل هزینههای ناشی از مالیات و افزایش ثروت سهامداران روی میآورند. اما چون برنامه های اجتناب مالیاتی همراه با ابهام و پنهان کاری است، احتمال سوء استفاده مدیریت فرصت طلب از ابهام ایجاد شده وجود دارد. بنابرابن سوال این است که آیا اجتناب مالیاتی با شفافیت گزارشگری و ارزش شرکتها رابطه معکوس دارد یا خیر؟
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-6– نقش مالیات در جامعه:
الف) تامین هزینههای دولت به منظور ایجاد زیرساختهای اقتصادی، اجتماعی و عمرانی و. ….
ب) تعدیل ثروت در بین دهکهای اقتصادی جامعه با اعمال نرخهای مالیاتی
با این روش میتوان از شکل گیری شکاف عمیق طبقاتی در جامعه جلوگیری کرد. در واقع از دیدگاه کلان اقتصادی، مالیات یکی از عمدهترین ابزار سیاستهای اقتصادی دولت محسوب میشود. (1385 موحد).
2-7- مالیات و جایگاه آن در اقتصاد
امروزه مالیات به عنوان یکی از ابزارهای مهم سیاست اقتصادی محسوب شده و نقش آن در اقتصاد ملی و کلان به عنوان عامل تعیین کننده از جایگاه ویژهای برخوردار است، به طوری که درآمدهای مالیاتی یکی از منابع مهم درآمدی دولتهاست. به طور مثال حدود نود درصد از درآمدهای دولت آلمان و استرالیا از طریق درآمدهای مالیاتی تامین میشود. حتی در کشورهایی که از منابع غنی همچون نفت و گاز برخوردار هستند، مالیات از جایگاه ویژهای برخوردار است، به طوری که در حال حاضر در ایران حدود سی و پنج درصد از درآمدهای دولت را تشکیل میدهد. دولتها با اتخاذ سیاستهای مختلف اقتصادی در زمینه مالیات میتوانند سیاستهای انقباضی و انبساطی گوناگون را با توجه به شرایط مختلف اقتصادی اتخاذ و از این طریق نسبت به رفع مشکلات اقتصادی از قبیل تورم و رکود اقدام نمایند.( نشریه سامان 1389 )
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-9- مفهوم و تعریف مالیات و اصول وضع آن
– تعریف مالیات
مالیات به مثابه یک نوع هزینه اجتماعی است که آحاد یک ملت در راستای بهره وری از امکانات و منابع یک کشور موظفند آن را پرداخت نمایند تا توانائیهای جایگزینی این امکانات و منابع فراهم شود. مالیات در واقع انتقال بخشی از درآمدهای جامعه به دولت و یا بخشی از سود فعالیتهای اقتصادی است که نصیب دولت میگردد زیرا ابزار و امکانات دست یابی به درآمد و سودها را دولت فراهم ساختهاست. دولتها برای جبران هزینههای خدماتی که به شهروندان انجام میدهند. از طریق وضع مالیاتی اقدام مینمایند و البته هدف از وضع مالیاتی برای اغلب کشورها جبران هزینه نیست زیرا از طریق مالیات نقدینگی دچار تغییرات می شودکه بعد از جبران هزینه مهم ترین عامل وضع مالیاتی می باشد. مالیات مقدار پول و یا مالى است که شهروندان یک کشور طبق قانون به دولت خود مى پردازند تا در جهت اداره امور کشور تامین کالاها و خدمات عمومى و ضرورى تضمین امنیت و دفاع همگانى و عمران و آبادانى توسط دولت مورد بهره بردارى قرار بگیرد. مالیات ریشه تاریخى طولانى و عمیقى دارد و عمر آن با پیدایش نخستین حکومتها و سازمانهاى مدیریت اجتماعى همراه مى باشد. تنها نوع و مقدار مالیات و نحوه وصول آن متفاوت بوده است و اصل آن هیچگاه متروک نمىشده است. در برخى از کشورهاى جهان باستان از قبیل کلده و آشور در(بین النهرین) و (آتن)، فرهنگ وصول مالیات از مردم تابع قوانین مدون بوده ولى در بسیارى از نقاط جهان مسئله مالیات از نظر چگونگى وصول و اندازه آن تابع اراده دولت مرکزى و یا پادشاه بوده است که در برابر دریافت مقدارى پول و یا کالا در سال، حکومت و فرماندارى مناطق گوناگون را به افراد واگذار مىکرده است. حاکم منطقه نیز که به یک طایفه و قبیله و منطقه و یا شهر و ایالتى منصوب مىشد آن اندازه از پول و کالا جهت دولت مرکزی با افزودن مبالغ هنگفتى براى اداره امور منطقه و خود و ذخیره شخصى بطور سرانه و یا خانوارى از مردمان زیر سلطه خود وصول میکرد و در نپرداختن آن براى پادشاه و حاکم منطقه هیچ عذرى پذیرفته نبود. ازاین رو در عصر حاضر یکى از پایههاى استوار کشوردارى، ترقى و پیشرفت وارائه خدمات به مردم و در نتیجه دریافت مالیات مىباشد. دریافت مالیات از جامعه در کشورهاى جهان امرى طبیعى و براساس سیاست مالى مىباشد و در برخى از کشورهاى صنعتى جهان 90 تا 98 درصد بودجه عمومى از طریق مالیاتها تامین مىشود و مردم نیز هیچگونه واکنش منفى در برابر آن بروز نمىدهند. برای پرداخت مالیات دو نگرش وجود دارد، نگرش اول روی دو اصل داوطلبانه بودن مالیات و مشروط بودن آن به استفاده افراد از خدمات دولتی میباشد. نگرش دوم به اصول اجباری بودن و بلا شرط بودن آن تاکید میکند. که امروزه نگرش مطرح در حکومتها جهت اخذ مالیات از مردم، نگرش اجباری و بلاشرط بودن آن میباشد. بدین جهت که با پرداخت مالیات بخش قابل توجهی از ثروت اشخاص به دولتها انتقال پیدا میکند، فعالیتهایی جهت تعدیل این انتقال منابع از طرف مالکان درخواست و توسط مدیریت واحدهای تجاری به اجرا در میآید. در فرار مالیاتی برای تعدیل هزینه مالیات متعلقه، اقداماتی از طریق فرآیندهای غیر قانونی غیر قابل توجیه به اجرا گذاشته میشود، ولی اجتناب مالیاتی از طریق قوانین و معافیتهای مصوب مراکز قانونی، در واحدهای تجاری انجام میشود تا مالیات کمتری پرداخت شود ( دسای و دارماپالا 2009). یکی از مصادیق این معافیت ها در ایران، معافیت موضوع ماده 132 ق.م.م می باشد که بر حسب آن، درآمد مشمول مالیات ابرازی ناشی از فعالیتهای تولیدی و معدنی در بخشهای تعاونی و خصوصی که پروانهی فعالیت آنها از طرف وزارت خانههای ذیربط صادر شده باشد، به میزان هشتاد درصد و به مدت چهار سال و در مناطق کمتر توسعه یافته به میزان صد در صد و به مدت ده سال از مالیات موضوع ماده 105 ق.م.م معاف میباشند.
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟

2-12- تمایز فرار مالیاتی و اجتناب مالیاتی
تمایز مفهومی بین فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیات به قانونی یا
غیرقانونی بودن رفتار مؤدیان مربوط میشود. فرار مالیاتی، یک نوع تخلف از
قانون است. وقتی که یک مؤدی مالیاتی از ارائه گزارش درست در مورد درآمدهای
حاصل از کار یا سرمایه خود که مشمول پرداخت مالیات میشود، امتناع میکند،
یک نوع عمل غیر رسمی انجام میدهد که او را از چشم مقامات دولتی و مالیاتی
کشور دور نگه میدارد. اما در اجتناب از مالیات، فرد نگران نیست که عمل او
افشا شود. اجتناب از مالیات، از خللهای قانونی در قانون مالیاتها نشات
میگیرد. در اینجا فرد به منظور کاهش مبلغ پرداخت مالیات، خود دنبال
راههای گریز می گردد. مثلاً درآمدهای نیروی کار را در قالب درآمد سرمایه
نشان میدهد که از نرخ پایینتری برای مالیات برخوردارند. در اجتناب از
مالیات، مؤدی مالیاتی دلیلی ندارد نگران احتمال افشا شدن باشد، چرا که او
الزاماً تمامی مبادلات خود را با جزئیات آن البته به شکل غیر واقعی، یاددا
شت و ثبت میکند.(مجله حسابدار 1389 ).
در واقع، عوامل اقتصادی با استفاده از روزنههای قانون مالیات و بازبینی در
تصمیمات اقتصادی خود تلاش می کنند تا بدهی مالیاتی خود را کاهش دهند. از
آنجا که اجتناب از پرداخت مالیات فعالیتی به ظاهر قانونی است، از این رو
بیشتر از فرار مالیاتی در معرض دید است.
به عبارت دیگر، اجتناب از مالیات، یک نوع سوء استفاده رسمی از قوانین مالیاتی است. این مقوله به بررسی و یافتن راههای گریز از پرداخت مالیات در قوانین مالیاتی مرتبط میشود که مؤدیان به آن وسیله خود را به نحوی از افراد مشمول مالیات کنار می زنند. مثلاً تبادل درآمد نیروی کار به درآمد سرمایه که نرخ کمتری از مالیات را به همراه دارد، مثالی از اجتناب مالیاتی است. به عنوان مثال، فرض کنید بر فعالیتی چون فروش دوچرخه، مالیات بر ارزش افزوده وضع شود. حال اگر فروشنده ای برای پرداخت مالیات کمتر، دوچرخه کمتری بفروشد، رفتار وی بر پایه اجتناب از مالیات است. اگر همین فروشنده برای پرداخت کمتر مالیات، میزان فروش دوچرخه را کمتر از مقدار واقعی آن به اداره مالیات گزارش کند، رفتار وی فرار از مالیات قلمداد می شود. بنابراین اجتناب مالیاتی، قانونی و برای کاهش تعهدات مالیاتی فرد با دور زدن قانون یا استفاده کامل از ظرایف قانونی است، اما تقلب یا فرار مالیاتی، غیرقانونی و مبادرت عمدی به اعمال خلاف قانون است. نظام مالیاتی در شرایط آرمانی، باید قابلیت مقابله با هر دو نوع فرار مالیاتی را داشته باشد. (مجله حسابدار 1389 )
سوالات تحقیق:
این تحقیق بدنبال ارائه پاسخ برای سوال زیر میباشد:
آیا مسئولیت پذیری اجتماعی با اجتناب مالیاتی رابطه دارد؟
