1-2- تشریح و بیان مساله
بسیاری از کشورها در دو دهه اخیر با بحران مواجه بوده اند که به تبع آن تعداد قابل ملاحظه ای از موسسات فعال در کشورهای مزبور، مجبور به توقف فعالیت و یا تجدید ساختار گردیده اند. مطالعات بانک های جهانی مبین آن است که وقوع بحران های یاد شده منجر به تحلیل میزان قابل توجهی از منابع مالی کشورها گردیده است. بحران های یاد شده اهمیت تبیین ارتباط بین شرایط اقتصادی و سلامت قدرت بازپرداخت بدهی های بنگاهای اقتصادی را روشن می نماید چرا که در دوران ریسک اعتباری، سطح مطالبات غیر جاری به شدت افزایش یافته است(اسپینزا و پرساد[1]،2010). علاوه بر موارد فوق توجه به این نکته ضروری است که یکی از مهمترین چالش های فراروی نطام بانکی کشور در چند سال اخیر، سیر فرآیند مطالبات معوق بوده است این امر با توجه به بانک محور بودن بازار پولی و مالی کشور و برخورداری بانک ها از قسمت عمده نقدینگی کشور، به یک چالش ملی مبدل شده است(بهرانی،1389).
در حال حاضر بیشتر واحد های اقتصادی با حبس بدهی های خود به عنوان مطالبات معوق مواجه هستند که این مهم با توجه روند فزاینده معوق شدن تسهیلات، روز به روز از قدرت اعتباردهی بانک ها و در نهایت کسب درآمد آنها می کاهد. این در حالی است که نسبت مطالبات معوق به تسهیلات در برخی از بانک ها به چندین برابر حد نصاب قابل (2 درصد) افزایش یافته است(ابرهیمی و همکاران،1390). با عنایت به موارد مطروحه پرواضح است شناسایی و بررسی عوامل موثر بر ریسک اعتباری در بنگاه های اقتصادی از اهمیت زیادی برخوردار است. چرا که میتوان از وقوع زیان قصور وام ها به تبع آن بحران بانکی جلوگیری نماید.
از طرفی دیگر رقابت پذیری، فرایندی است که هر نهادی می کوشد تا از طریق آن، بهتر از دیگری عمل کرده و از دیگر نهادها پیشی گیرد. در سطح بین المللی، کشورها به دلیل کمبود منابع مالی، فنی و تخصصی لازم، می بایستی برای رسیدن به ثروت و بهره مند ساختن آحاد جامعه خود از رفاه، با یکدیگر به رقابت بپردازند. از این رو، کسب توانمندی های رقابتی در جهان امروز به یکی از چالش های اساسی کشورهای مختلف در سطح بین المللی تبدیل شده است. برای برخورداری از توان رقابتی، عوامل مختلفی باید وجود داشته باشند. مهم ترین عوامل و شاخص های اصلی رقابت پذیری در دو سطح ملی و بین المللی عبارتند از: 1- استاندارد سطح زندگی 2- تجارت 3- بهره وری 4- سرمایه گذاری ترکیب این عوامل با یکدیگر، تعیین کننده میزان رقابت پذیری یک کشور در بعد بین المللی است(نمازی و ابراهیمی،1391). با توجه به مقالات مرتون[2](1974) و للاند[3](1994) بسیاری از مدل های ریسک اعتباری نشان داده اند که ساختارسرمایه شرکت عامل مهم تعیین کننده ریسک اعتباری است. مایویر و سرکار[4](2005) و بسیاری دیگر به وضوح نشان میدهند که تامین مالی شرکت و تصمیم گیری درمورد سرمایه گذاری به یکدیگر وابسته هستند. علاوه بر این، گرنادیر[5](2002) و اگورور[6](2009) مدل های واقعی گزینه ها را برای تجزیه و تحلیل اثر رقابت در بازار محصول در سرمایه گذاری شرکت و تصمیم گیری های عملیاتی ایجاد نمودند.
چندین پژوهش در مورد گزینه های واقعی نشان داده اند که رقابت در بازار محصول تاثیر قابل توجهی در سرمایه گذاری بنگاه ها و تصمیم گیری های عملیاتی دارد (گرنادیر ، 2002؛ اگورور 2009). اکدوگو و ماکای[7](2012) به لحاظ نظری و تجربی نشان دادند که حد بالا و پایین سرمایه گذاری زمانی می تواند منطقی باشد که در یک محیط رقابتی استراتژیک شکل گیرد. پژوهش درمورد اثر رقابت روی مسائل دیگر شاخص های مالی شرکت ها نسبتا پراکنده است، اما اخیرا توجه بیشتری به این موضوع شده است. به عنوان مثال، مک کی و فیلیپس[8](2005) روی اهرم مالی شرکت تمرکز نمودند،گرولون و میکالی[9] (2007) سیاست پرداخت را مورد بررسی قرار دارند، گیرود و مویلر (2008) به کاوش درمورد اداره امور شرکت ها پرداختند، و مورلک و نیکولو[10](2009) و فرسارد[11](2010) به بررسی وجه نقد شرکت ها پرداختند. والتا[12](2010) به بررسی چگونگی شدت رقابت پرداخت که بر هزینه وام های بانکی تاثیر میگذارد و شواهدی را فراهم می کند که بطور عقلانی بانک ها به محاسبه ساختار صنعت و رقابت در زمانی میپردازند که قراردادهای مالی قیمت گذاری میشوند.
هوانگ و لی[13](2013) به بررسی اثرات رقابت در بازار محصول بر ریسک اعتباری پرداختد .آنها نشان دادند که گسترش اعتبار بطور مثبت به تعداد شرکتها در یک صنعت مربوط میشود.گسترش اعتبار زیاد (کم) در یک صنعت دارای رابطه مثبت (منفی) با شاخص هرفیندال – هیرشمن است. و اندازه نسبی شرکت در یک صنعت یک عامل مهم تعیین کننده از ریسک اعتباری است . همچنین آنها به طور کلی دریافتند که بین رقابت در بازار محصول و شاخص ریسک اعتباری رابطه منفی وجود دارد. زیرا شرکت هایی که دارای رقابت در بازار محصول بالایی هستند در نتیجه دارای ریسک ورشکستگی پایینی می باشند بر همین اساس ریسک اعتباری در این شرکت ها کاهش می یابد.
در بازاری که حاشیه سود واحد های اقتصادی به دلیل تشدید رقابت همواره در حال کاهش بوده و همواره فشار برای کاهش بیشتر هزینه ها احساس می شود. بر همین اساس مدل های ریسک اعتباری با پیش بینی زیان های عدم بازپرداخت وام ها نوعی برتری نسبی برای بانک ها و نهادهای اعتباری ایجاد خواهد کرد. اندازه گیری ریسک اعتباری می تواند به ایجاد ارتباط بخردانه ای بین ریسک و بازده، امکان قیمت گذاری دارایی ها را فراهم سازد. همچنین بررسی ریسک اعتباری امکان بهینه سازی ترکیب پرتفوی اعتباری و تعیین سرمایه اقتصادی بانک ها برای کاهش هزینه های سرمایه ای را فراهم خواهد ساخت(مویلر،2008). بر همین اساس با توجه با اینکه سهم بیشتری از اقتصاد کشورهای در حال توسعه در صنعت بانکداری منعکس شده است و همچنین با توجه به اینکه افزایش ریسک اعتباری شرکت ها منجر به کاهش سهم درآمد در این صنعت گشته بنابراین پس از مطالعه تحقیقات مختلف دریافتیم که یکی از عوامل تاثیر گذار بر ریسک اعتباری واحدهای اقتصادی، رقابت در بازار محصول می باشد. پس در این تحقیق به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که آیا بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری رابطه وجود دارد یا خیر؟
[1]– Espinoza & Prasad
[2]– Merton
[3]– Leland
[4]– Mauer and Sarkar
[5]– Grenadier
[6]– Aguerrevere
[7]– Akdogu and Mackay
[8]– Mackay and Phillips
[9]– Grullon and Michaely
[10]– Morellec and Nikolov
[11]– Fresard
[12]– Valta
[13]– Huang and Lee
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.
1-7- تعریف مفاهیم و متغیر های تحقیق
ریسک اعتباری: ریسک ناشی از عدم پرداخت بدهی اعتبار گیرندگان که پرداخت بدهی های خود را رعایت نمی کنند معمولا به عنوان ریسک اعتباری اشاره شده، در این تحقیق ریسک اعتباری از نسبت های مالی که با 5/95 درصد اطمینان شرکت ها را به احتمال عدم بازپرداخت خیلی زیاد، ضعیف و صفر تقسیم کرده است نیز استفاده می شود.
ساختارهای رقابت در بازار: برای اندازه گیری رقابت در بازار محصول از نمره ترکیبی ابعاد پنجگانه رقابت (COMP – SCOER) یعنی قابلیت جانشینی محصولات، تعداد شرکتهای فعال، حجم تقاضا، موانع ورود به بازار و نسبت تمرکز صنعت استفاده می شود.
سودآوری: بازده داراییها که عبارتست از نسبت سود قبل از بهره و مالیات به کل حقوق صاحبان سهام شرکت، به عنوان معیار سودآوری استفاده می شود.
نقدینگی: نسبت جاری که معمولترین معیار مورد استفاده برای توانایی پرداخت بدهیهای کوتاه مدت است برای محاسبه نقدینگی استفاده می شود.
اندازه شرکت: این متغیر، از لگاریتم دارایی ها بدست می آید.
1-8- ساختار کلی تحقیق
تحقیق حاضر در پنج فصل ارائه خواهد شد:
در فصل اول ما به بیان مساله، ضرورت و اهمیت انجام تحقیق، اهداف علمی و کاربردی تحقیق و به صورت خلاصه به بیان چارچوب نظری و تعاریف واژهها و اصطلاحات تخصصی بکار رفته در تحقیق پرداختیم.
در فصل دوم ضمن مروری فشرده بر ادبیات موضوع تحقیق ومبانی نظری، سوابق داخلی و خارجی انجام شده در این زمینه مورد بررسی قرار میگیرد.در فصل سوم اختصاص دارد به روش شناسی تحقیق شامل توضیحات در زمینه جامعه و نمونه آماری، روش تحقیق و روش تجزیه و تحلیل دادهها و در آخر فصل سوم به تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق و روش آماری آزمون فرضیات خواهیم پرداخت.
در فصل چهارم به تجزیه و تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیههای تحقیق توسط روشهای آماری مناسب پرداخته خواهد شد. در فصل پنجم ضمن بیان خلاصهای از موضوع تحقیق و روش تحقیق، نتایج آزمون فرضیات تحلیل خواهد شد. همچنین پیشنهاداتی که میتواند در تحقیقات آتی مورد استفاده قرر گیرد، ارئه میشود.
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.
2-2- بخش اول ریسک اعتباری
2-2-1- مفاهیم و تعاریف ریسک
تصمیمات مربوط به تامین مالی و تعیین ترکیب بهینه ساختار سرمایه از یک طرف و توجه به ریسک شرکت از طرف دیگر ازجمله مسائلی است که در تصمیمگیری مدیریت حائز اهمیت است.
استفانراس اینطور بیان کرده که بخش پیشبینی نشده بازده ، یعنی بخش ناشی از اخبار غیر مترقبه ،ریسک واقعی هر نوع سرمایهگذاری است .مهمتر اینکه ،اگر همواره آنچه را که انتظار داریم ، بدست آوریم سرمایهگذاری کاملا قابل پیشبینی و بنابراین بدون ریسک خواهد بود . به عبارت دیگر ، ریسک یک دارایی از اخبار غیر مترقبه- اتفاقات پیش بینی نشده- ناشی میشود(جهانخانی و شوری، 1389). و به عبارتی سادهتر میتوان گفت ریسک یا عدم اطمینان در معنای عام اشاره به تحقق نتیجه ای متفاوت با نتیجه مورد انتظار دارد .
با توجه به آنچه ذکر شد ریسک در نتیجه عدم اطمینان ناشی از احتمال به دست آوردن بازده در یک بازه زمانی مشخص با ارزش ثابت ایجاد میگردد که اینچنین ریسکی بر دو نوع میباشد:
شاخص ریسک سیستماتیک در مدیریت پورتفولیو ضریب بتا است و زمانی که انتظار رشد شاخص بازار وجود داشته باشد ، سرمایهگذاران سهامهایی با بتای بالاتر را انتخاب میکنند و در شرایط انتظار کاهش شاخص بازار به انتخاب سهمهای با بتای منفی و پایین دست میزنند(همان منبع).
با
مراجعه به منابع مختلف علمی، تعاریف متعددی از ریسک میتوان یافت. که
البته هر کدام از این تعاریف بسته به بعد یا زاویه دید خود، تعریف متفاوتی
از ریسک ارائه کردهاند.
در فرهنگ مدیریت رهنما، در تعریف ریسک آمده است :
«ریسک عبارت است از هرچیزی که حال یا آینده دارایی یا توان کسب درآمد شرکت، موسسه یا سازمانی را تهدید می کند.»
وستون و بریگام در تعریف ریسک یک دارایی مینویسند:
ریسک یک دارایی عبارت است از تغییر احتمالی بازده آتی ناشی از آن دارایی.
واژة ریسک در فرهنگ لانگمن چنین تعریف شده است: “ریسک عبارت از احتمال وقوع چیزی بد یا نامطلوب و یا احتمال وقوع خطر است”.
«نیکلز» مفهوم ریسک را از ابعاد مختلف مدنظر قرار داده و آن را از نظر
مفهومی به دو دسته تقسیم میکند. وی معتقد است واژه ریسک به احتمال ضرر،
درجه احتمال ضرر، و میزان احتمال ضرر اشاره دارد. در این راستا ریسک احتمال
خطر هم احتمال سود و هم احتمال زیان را دربر میگیرد. در حالی که ریسک
خالص صرفاً احتمال زیان را در بر میگیرد و شامل احتمال سود نمیشود، مانند
احتمال وقوع آتش(نیکلز[1]،1999).
لذا، با توجه به مجموعه تعاریف فوق، میتوان ریسک را به صورت زیر تعریف کرد:
«ریسک عبارت است از احتمال تغییر در مزایا و منافع پیشبینی شده برای یک
تصمیم، یک واقعه و یا یک حالت در آینده» منظور از احتمال این است که
اطمینانی به تغییرات نیست. در صورتی که اطمینان کافی نسبت به تغییرات وجود
داشت، تغییرات مطمئن در چارچوب منافع و مزایای پیشبینی شده پوشش پیدا
میکرد در حالی که عدم امکان پیشبینی ناشی از احتمالی بودن تغییرات، آن را
به ریسک حاکم بر منافع و مزایا تبدیل کرده است.
تغییر اشاره به هرگونه کاهش یا افزایش در منافع دارد. به این معنا که
صرفاً تغییرات نامطلوب نیست که در چارچوب ریسک پوشش پیدا میکند. بلکه
تغییرات مطلوب نیز در این معنا در چارچوب ریسک قرار دارد.
تصمیم، واقعه یا حالت اشاره به ارادی و غیر ارادی بودن شرایطی دارد که ریسک
بر آن حاکم میشود. ممکن است تصمیمی به صورت ارادی گرفته شود، مزایا و
منافع آن ارزیابی شود، و بر مزایا و منافع آن ریسک خاصی حاکم باشد. از طرف
دیگر ممکن است واقعه یا حالتی در آینده به صورت غیر ارادی پیشآید و
پیشبینیهای مزایا و منافع آن تحت لوای احتمال تغییر قرار گیرد.
[1]– NICKLES
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.
2-2-3- مدیریت ریسک اعتباری
تعریفی که کمیته بال[1] سویس از ریسک اعتباری ارائه می دهد به این شرح است » : ریسک اعتباری عبارت است از امکان بالقوه اینکه قرض گیرنده از بانک و یا از طرف حساب وی در اجرای تعهدات خود در مقابل بانک در مدت مشخصی ناتوان شود«.
ریسک اعتباری احتمال عدم برگشت اصل و فرع تسهیلات اعطا شده و نیز احتمال زیان ناشی از مبادلات از لحاط نوع کیفیت کالا، مواد مبادله، اطمینان و اعتبار طرفین مبادله می باشد.
ریسک اعتباری عبارت است از احتمال وصول نکردن تسهیلات اعطایی به اشخاص در نتیجه ورشکستگی یا تنزیل موقعیت مالی و اعتباری شخص دریافت کننده تسهیلات که به لحاط ماهیت آن در بخش اعطایی تسهیلات موسسات مالی و بالاخص بانک ها وجود دارد. به عبارت دیگر ریسک اعتباری به این معنی ایت که بازپرداخت های مشتریان به بانک در قبال تسهیلات دریافتی ممکن است با تأخیر انجام گیرد یا حتی اصلاً وصول نشود. این ریسک به حالت های زیر خود را نشان می دهد:
الف- احتمال کاهش توان بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات دریافتی
ب – احتمال عدم بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات دریافتی
ج – احتمال معوق نشدن بازپرداخت اصل و فرع تسهیلات دریافتی
برای اندازه گیری ریسک اعتباری باید موارد ذیل را در نظر گرفت:
الف – میزان تعهد اعتباری: بیانگر این است که در زمان نکول، چه مقدار از تعهدات تحت تأثیر نکول قرار می گیرند.
ب – درصد احتمال نکول: درصد احتمال اینکه طرف قرارداد در مدت تعیین شده در قرارداد به تمام یا بخشی از تعهداتش خواسته و یا ناخواسته عمل نکند.
ج – بازیافت اعتبار در صورت نکول: بیانگر این است که در صورت نکول تعهدات، چه سهمی از تعهدات ممکن است از راه های مختلف مثل استفاده از وثیقه بازیافت شوند(شمس الدینی،1389).
در این راستا کمیته بال با هدف تشویق بانک ها و ناظرین آنها در سطح جهان، اصول مدیریت ریسک اعتباری را در مجموعه ای با عنوان اصول مدیریت اعتباری(در سپتامبر سال 2000) اعلام نموده است و بر این اساس تمام اعضای کمیته بال موافقت نموده اند که این اصول را به منظور برقراری مدیریت ریسک اعتباری بکار برند. این اصول عبارتند از :
بنا بر نظرآرانی برای مدیریت ریسک اعتباری می توان از روش های زیر استفاده کرد:
[1] -Basel committee
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.
2-2-4- سیاست های مدیریت ریسک اعتباری
مدیریت بالاخص مدیریت نهاد های مالی هرگز وظیفه ای آسان نیست و در سال های اخیر نیز با مشکلات بسیاری به لحاظ وجود خطرات در محیط اقتصادی مواجه بوده است. اما قسمت عمده کسب و کار نهادهای مالی همچون بانک ها، شرکت های بیمه، صندوق های بازنشستگی و شرکت های تأمین مالی،اعطای وام است. به علاوه، این موسسات برای کسب سود بیشتر، باید در بازپرداخت کامل وام خود از سوی مشتریان موفق باشند؛ به عبارت دیگر ریسک اعتباری آنها باید کم باشد. در صورت بی توجهی مدیریت ریسک اعتباری و کاهش آن ممکن است خطر رفتاری بروز کند(اسپاونتا ,2009)
اساس مدیریت مطلوب ریسک اعتباری را می توان در شناسایی دقیق و به موقع ریسک های ذاتی و اصلی موجود در فرایندها و فعالیت های مربوز به اعطای تسهیلات خلاصه کرد. روش های اندازه گیری، ارزشیابی و نیز فعالیت هایی که برای کاهش و مقابله با این ریسک ها بکار گرفته می شوند، عموماً تعاریف روشنی از سیاست های مدیریت ریسک در سازمان ها را ارائه می کنند، علاوه بر این، عواملی کع به وسیله آن ها ریسک اعتباری کنترل می شود نیز از این طریق مشخص می شود. در حقیقت به دلیل وجود این گونه کنترل ها است که محدودیت های ناشی از سیاست های اتخاذ شده در پذیرش ریسک های مذکور تضمین می شود.(شمس الدینی،1389)
روشهای مختلف شناسایی و سنجش میزان ریسک، برای مدیریت و کاهش آن در حوزه مدیریت ریسک اعتباری به سه گروه سیاست ها تقسیم می شوند:
گروه نخست، سیاست های محدود کننده یا کاهش دهنده ریسک اعتباری مانند سیاست های متفاوت و زمانبندی شده پرتفوی وام ها در جهت ارزیابی و کنترل قابلیت وصول وام ها (و نیز سایر خدمات اعتباری مشابه که تحمیل کننده ریسک اعتباری به بانک ها هستند) را در بر می گیرند.
گروه سوم، شامل سیاست های کاهش زیان ها با استفاده از اقدام های احتیاطی و ذخایر احتیاطی و نیز اعطای اختیارهای کافی به مدیران برای حذف زیان های حاصل از مشارکت با مشتریان، نه تنها در فرایند اعطای تسهیلات، بلکه در تمام دارایی های بانکی که در معرض خطر زیان هستند.(میشکین و همکاران،2004)
علاوه بر این موارد به منطور مدیریت ریسک اعتباری و تحقیق اهداف آن انجام دادن امور زیر ضروری است:
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.