2-12 ویژگی ها و مزایای صندوق های سرمایه گذاری
صندوق های سرمایه گذاری با سرمایه باز به عنوان یکی از موفق ترین واسطه های مالی از نظر حجم معاملات،میزان سرمایه تحت تملک،جذب مخاطبان عام و مدیریت حرفه ای سبدهای اوراق بهادار به پیشرفت های شگرفی در بازار های مالی پیشرفته دنیا طی سی سال گذشته دست یافته است. این پیشرفت ها خصوصاٌ در آمریکا و انگلیس به عنوان یکی از بنیانگذاران و مبتکران اصلی در ایجاد این نوع از صندوق ها بسیار محسوس بوده به طوریکه تا سال 2005 مکان مناسبی را برای سرمایه گذاری 50 درصد از خانواده های آمریکایی بوجود آورده است (Drivers of Mutual Funds, 2007,65).
به طور کلی در ادبیات مالی، صندوق های سرمایه گذاری محملی برای انباشت سرمایه های خرد و کلان افراد مختلف جامعه می باشد که مزایای فراوانی را برای سرمایه گذاران غیر حرفه ای به همراه آورده که آنها را از دیگر واسطه های مالی متمایز می سازد که در ذیل به برخی از این مزایا اشاره میگردد:
2-12-1 مدیریت حرفه ای [1]:
صندوق های سرمایه گذاری مشترک اساساٌ توسط مدیران صندوق تاسیس و مدیریت می شوند که این مدیران می باید به تایید مقامات قانونی ناظر بر بازار سرمایه برسند. به عنوان مثال در آمریکا نام مدیران در کمیسیون بورس و اوراق بهادار[2] و در انگلیس در کمیته خدمات مالی[3] به ثبت رسیده و تنها پس از احراز صلاحیت فنی و اخلاقی و داشتن مدارک حرفه ای لازم می توانند نسبت به تاسیس و اداره صندوق ها اقدام نمایند.مدیران اغلب صندوق هایی را با ماهیت ها گوناگون[4] و یا صندوق های خانوادگی[5] تحت کنترل خود دارند (هیبتی، 1381 ، 375).
2-12-2 صرفه جویی ها ناشی از مقیاس :
انباشت حجم بالای سرمایه قدرت چانه زنی صندوق های سرمایه مشترک را در خرید های عمده سهام و اوراق قرضه افزایش داده و اغلب در خرید هایی که در اندازه های بزرگ صورت می گیرد امکان دریافت تخفیفات یا تسهیلاتی را از موسسات دارندگان این اوراق دارا می باشند.از طرفی دربسیاری از کشور ها نرخ های کارمزد کارگزاران متغیر بوده که استفاده از نرخ های با کارمزد پایین تنها در خرید های بزرگ امکان پذیر بوده و برای سرمایه گذاران انفرادی امکان پذیر نمی باشد.
از دیگر مصادیق کاهش هزینه های هر واهد در مقایسه با سبدهای اوراق بهاداری که به صورت انفرادی مدیریت می شوند، کاهش هزینه های تحقیقات و مطالعات بازار می باشد به طوری که هرچه تعداد واحد های نزد سرمایه گذاران بیشتر باشد سهم کمتری از هزینه های تحقیق برای شناسایی فرصت های سود آور بر روی هر کدام از واحد های سرمایه گذاری سرشکن می شود. جمیع موارد مذکور باعث صرفه جویی هایی در اداراه دارایی های صندوق گردیده که از آن به عنوان صرفه جویی های ناشی از مقیاس یاد می شود(Bauer & et al, 2002,3).
[1]Professional management
[2]Securities & exchange commission
[3]Financial services Authority
[4]Complex funds
[5]Family funds

2-13 معایب صندوق های سرمایه گذاری
ریسک بازار : که به واسطه نواسانت قیمت اوراق بهادار موجود در سبد دارایی و سود حاصل از آن بوجود می آید ، و هیچ تضمین و بیمه ای برای آن وجود ندارد .
ریسک عملیاتی : به واسطه عدم اطمینان از عملکرد مدیریت صندوق و ارکان آن بوجود می آید

2-15 انواع هزینه ها در صندوق های سرمایه گذاری
به طور کلی هزینه های هر صندوق سرمایه گذاری مشترک به سه گروه هزینه ارکان،هزینه های دوره ای و هزینه های صدور و ابطال تقسیم می شوند:
مهمترین هزینه مربوط به صندوق های سرمایه گذاری کارمزدی است که ارکان
اجرایی و نظارتی صندوق (مدیر ، متولی و ضامن)به علت خدمات ارائه شده و ریسک
متحمل شده بابت ضمانت نقد شوندگی دریافت می کنند.روش محاسبه کارمزد ارکان
مذکور مبتنی بر دارایی [1]است،یعنی
کارمزد هر کدام به صورت درصدی از خالص ارزش روز دارایی های صندوق که در
امید نامه مشخص شده است محاسبه شده و به صورت روز شمار از دارایی های صندوق
کسر و هر سه ماه یکبار در صورت تایید حساب ها حداکثر تا 90 درصد قابل
پرداخت می باشد.به عنوان مثال در ایران ، ارکان صندوق های فعال در بازار
سرمایه در حال حاضر، کارمزد مدیر برابر 2 درصد از مجموع ارزش روز سهام و حق
تقدم تحت مالکیت صندوق به انظمام 3 درصد از ارزش روز اوراق بهادار با
درآمد ثابت،کارمزد متولی 5 درصد از مجوع ارزشروز دارایی های صندوق و
کارمزد ضامن 5/2 درصد از ارزش روز سهام و حق تقدم تحت مالکیت صندوق را
تشکیل می دهد که پس از تصویب مجمع موسس این صندوق ها در امید نامه آنها درج
و وزن اصلی هزینه ای تحمیلی به صندوق را به خود اختصاص
می دهد. البته صندوق ها می توانند به صلاح دید موسسین و با توافق ارکان صندوق سقف
کارمزد های پرداختی را کاهش دهند تا مزیت رقابتی مناسبی برای جذب سرمایه
گذاران فراهم کنند. (اساسنامه و امید نامه صندوق های سرمایه گذرای، 1387)
2-15-2 هزینه ای دوره ای[2]
هزینه ای دوره شامل هزینه ای حسابرسی ،هزینه تاسیس و تسویه، هزینه مجامع و عضویت در
کانون ها و سایر هزینه ها می باشد.هزینه حسایرسی مربوط به دستمزد خدماتی
است که بابت یکسال مالی به حسابرس صندوق پرداخت می شود. میزان این دستمزد
ها توسط متولی به مجمع پیشنهاد
می شود و مبلغ تصویب شده در امید نامه صندوق ذکر خواهد شد.هزینه تاسیس و
تسویه هزینه هایی هستند که قبل از دریافت مجوز فعالیت و شروع فعالیت صندوق
پرداخت شده و یا هزینه هایی که برای انجام امور مربوط به تسویه و پایان
فعالیت صندوق در امید نامه پیش بینی می شود.این هزینه ها در طول دوره
فعالیت صندوق به صورت روزانه مستهلک می شوند.هزینه مجمع و عضویت در
کانون ها نیز که سقف آن در امید نامه صندوق ها پیش بینی می شود و در صورت
محقق شدن و پس از پرداخت برای ادامه دوره مربوطه به صورت روز شمار مستهلک
شده و از ارزش خالص
دارایی های صندوق کسر می شود.سایر هزینه ها نیز همچون هزینه های دعاوی
حقوقی در صورت پیش بینی در اساسنامه و امید نامه صندوق ها در محاسبات
خالص ارزش روز دارایی های صندوق منظور می شود.شایان ذکر است که سهم هزینه
های مذکور در صندوق های سرمایه گذاری مشترک در سهام دارای مجوز فعالیت در
بازار اوراق بهادار تهران تقریباٌ بالغ بر درصد خالص ارزش دارایی های این
صندوق ها در سال است.
2-15-3 هزینه های صدور و ابطال
در حالی که هزینه ای کارمزد و دوره ای از محل دارایی های صندوق پرداخت و منجر به کاهش خالص ارزش دارایی های صندوق متناسب با هزینه های روزانه می شوند ، برخی هزینه های دیگر مربوط به زمان و تعداد صرف فرآیند صدور و ابطال سرمایه گذار می شوند.بنابراین چنین هزینه هایی به طور مستقیم به سرمایه گذار تحمیل شده و سرمایه گذار می تواند با برنامه ریزی صحیح خود آن را به حداقل برساند.این هزینه ها با هدف افزایش دوره سرمایه گذاری صندوق صورت می گیرد ، چراکه لازمه ی نتیجه گیری از هر سرمایه گذاری ، صرف هزینه و برنامه ریزی مناسبی است که با گذشت زمان محقق می شود و با ورود و خروج سریع سرمایه هزینه های مازادی به طور مستقیم و غیر مستقیم بر صندوق تحمیل می شود.بخشی از این هزینه ها مربوط به جریمه تعجیل در خروج [3] است.این هزینه ها از سرمایه گذارانی که مدت سرمایه گذاری آنها کمتر از 90 روز باشد دریافت خواهد شد.بنابر این سرمایه گذارانی که حداقل 90 روز از زمان صدور واحد های سرمایه گذاری آنها سپری شده باشد و برای ابطال واحد های سرمایه گذاری خود اقدام کنند ، این هزینه را پرداخت نخواهند کرد.(چاوشی،1387)
[1]Asset Based Fee
1Level Loads
[3]Exit Fee

2-16 خالص ارزش دارایی های صندوق های سرمایه گذاری
خالص ارزش روز (NAV) ، قیمت ابطال و قیمت صدور
NAV یا خالص ارزش روز هر واحد سرمایه گذاری در پایان هر روز برابر است با ارزش روز دارایی های صندوق در پایان آن روز منهای بدهی های صندوق در پایان آن روز تقسیم بر تعداد واحد های سرمایه گذاری نزد سرمایه گذاران در پایان همان روز که با توجه به تغییرات قیمت سهام ، اوراق بهادار و سودهای نقدی تعلق گرفته به آن محاسبه می شود . قیمت ابطال واحدهای سرمایه گذاری با خالص ارزش روز واحدهای سرمایه گذاری برابر است و معادل قیمتی است که برای خروج از صندوق به سرماهی گذاران پرداخت می شود جنانجه در محاسبه خالص ارزش روز واحد سرمایه گذاری در پایان هر روز ، به جای قیمت فروش ارواق بهادار صندوق ، قیمت خرید آنها در پایان آن روز منظور شود ، قیمت صدور هر واحد سرمایه گذاری در پایان آن روز به دست می آید قیمت صدور معادل مبلغی است که برای ورود سرمایه گذاران به صندوق از آنها دریافت می شود.
به طور کلی سهام صندوق های سرمایه گذاری مشترک به طور مستقیم و از صندوق یا کارگزار صندوق خریداری می شود و سرمایه گذار نمی تواند آنها را در یک بازار دست دوم به سرمایه گذار دیگر واگذار کند. قیمتی که سرمایه گذار برای هر سهم صندوق (در ایران برای هر واحد سرمایه گذاری)می پردازد برابر با ارزش خالص دارایی(NAV) سهام بعلاوه کارمزد هایی است که در موقع خرید تعیین می شود.ارزش سهام صندوق برابر ارزش دارایی های آن می باشد که معادل ارزش دارایی ها منهای بدهی های صندوق تقسیم بر تعداد سهام صندوق میباشد و به اصطلاح NAVمعروف است. سهام هر صندوق با ارزش NAVنشان داده می شود که این ارزش دائماٌ تغییر کرده و دارای نوسان می باشد.علت نوسان این است که ارزش روز دارایی های صندوق مدام تغییر یافته و از آنجایی که NAV به ارزش های جاری گزارش می شود دائماٌ در حال تغییر می باشد. هنگامی که سرمایه گذار سهام صندوقی را خریداری می کند برابر NAV جاری سهام به علاوه هزینه های دلالی اولیه [1]می باشد و در هنگام فروش سهام صندوق مبلغ دریافتی برابر با NAV جاری منهای هزینه دلالی نهایی[2]می باشد.مهمترین تفات ماهیت واحدهای سرمایه گذاری صندوق ها با سهام یک شرکت،تعیین قیمت معاملاتی آنهاست.قیمت یک واحد سرمایه گذاری صندوق بر خلاف قیمت سهام شرکت ها تحت تاثیر میزان عرضه و تقاضای آن قرار نمی گیرد. مبنای خرید و فروش واحد های سرمایه گذاری که توسط شعب صندوق و تحت عنوان صدور یا ابطال واحدهای سرمایه گذاری صورت می گیرد،خالص ارزش دارایی های موجود در پایان هر روز است.از آنجایی که صندوق های سرمایه گذاری فاقد دارایی فیزیکی بوده، سبد دارایی های آن متشکل از سهام و اوراق بهادار،اوراق مشارکت و یا وجه نقد است،بنابراین خالص ارزش دارایی های آن در هر روز بر اساس ارزش روز دارایی های تشکیل دهنده صندوق قابل محاسبه است(چاوشی و صباغیان کاخکی،53-46 ، 1387).
[1]Load End Front
[2]Load End Back

2-22 ریسک
ریسک و بازده از مهم ترین مفاهیم سرمایه گذاری می باشند که همواره هنگام اتخاذ تصمیمات سرمایه گذاری کنار هم بوده و اساس تصمیم گیری را شکل می دهند در منابع مختلف گوناگونی تعاریف مختلفی از این دو واژه صورت گرفته است .
در فرهنگ وبستر در تعریف ریسک[1] آمده است : ریسک به معنای احتمال ضرر یا خطر یا احتمال خسارت در معرض مخاطره یا آزمایش گذاشتن و در مخاطره انداختن است . به طور ساده ، می توان ریسک را عدم اطمینان[2] به نتایج آتی تعریف کرد . این عبارت کوتاه بیانگر آن است که ریسک پدیده ای مربوط به آینده است که نمی توان آن را به طور دقیق پیش بینی کرد،زیرا با عدم اطمینان همراه است.به عبارتی دیگر در هر فعالیتی که احتمال موفقیت صد درصد وجود نداشته باشد ، ریسک یا خطر وجود دارد .
هیلسون و موری وبستر [3] ریسک را به عنوان عدم اطمینانی که می تواند تاثیر مثبت یا منفی بر یک یا چند هدف داشته باشد تعریف کرده اند و همچنین کمیته اصلاح شناسی از انجمن بیمه و ریسک آمریکا دیدگاه خود را نسبت به ریسک اینگونه بیان کرده است : ریسک عبارت است از عدم اطمینان از پیامد حادثه ای که دو احتمال یا بیشتر دارد و در مباحث تئوری های مالی و تصمیمات سرمایه گذاری ریسک به معنای میزان اختلاف بازده واقعی یک سرمایه گذاری با بازده مورد انتظار است .
2-22-1 انواع ریسک
تجزیه و تحلیل گران سرمایه گذاری مدرن ، منابع ریسک را به دو دسته تقسیم می کنند.آن دسته از ریسک هایی که ماهیتاٌ وجود دارند از قبیل ریسک بازار یا ریسک نوسانات نرخ بهره که آن ها را ریسک سیستماتیک می نامند و آن دسته از ریسک هایی که برای اوراق خاصی وجود دارد از قبیل ریسک مالی و ریسک تجاری که آن را ریسک غیر سیستماتیک می نامند.(تهرانی ،1389)
ریسک کل = ریسک سیستماتیک + ریسک غیر سیستماتیک
[1] risk
[2]Uncertainty
[3] Hilson & murray webester
