2-6-9- حاکمیت شرکتی در ایران
2-6-9-1– حاکمیت شرکتی در بازار سرمایه ایران
سیستم حاکمیت شرکتی در ایران بیشتر شبیه سیستم درون سازمانی است. شــواهد موجود نشــان می دهد منشاء این سیستم قانون مدنی مصوب 18 اردیبهشت 1307 و اصلاحات بعدی(شامل آخرین مصوبه دی ماه 1361) ، قانون تجارت مصوب 13 اردیبهشت ماه 1311، قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 24 اسفند ماه 1347 و قوانین و مقررات بورس اوراق بهادار می باشد.
مفاد مواد 21 تا 94 قانون تجارت که از قوانین فرانسه و بلژیک اقتباس شده در سال 1347 اصلاح و 300 ماده جدید در مورد شرکتها جایگزین شد به نظر می رسد اصلاحیه انجام شده نیز تغییر با اهمیتی در چارچوب اولیه قانون تجارت و ارتقاء حاکمیت شرکتی ایجاد نکرده است.
از زمان تصویب قانون بورس اوراق بهادار در اردیبهشت ماه 1345 تاکنون 43 سال می گذرد و به جز تلاش های چند سال اخیر تغییر با اهمیتی در جهت ارتقاء حاکمیت شرکتی در قوانین مربوطه رخ نداده است. با این همه، در این دوره تحولات و تغییرات فراوانی در مناسبات اقتصادی و اجتماعی صورت گرفته است. برای پاسخگویی به نیازهای جدید بازار سرمایه در دهه گذشته و به ویژه در سالهای اخیر مقررات متعدد و مناسبی جهت گسترش بازار سرمایه توسط مسئولان بورس اوراق بهادار تدوین و به اجرا گذاشته شده است ولی برای ارتقاء سیستم حاکمیت شرکتی کافی به نظر نمی رسد و ارتقاء حاکمیت شرکتی را ضروری ساخته است.
افزون بر آن بدون انجام اصلاحات اساسی در سیستم حاکمیت شرکتی، عرضه سهام شرکت های ایرانی در بازار های بین المللی سرمایه غیرممکن بوده و ورود گسترده سرمایه گذاران خارجی در بازار سرمایه نیز بعید به نظر می رسد. بررسی سیستم حاکمیت شرکتی در کشورمان حاکی از آن است که قانون تجارت حاضر پاسخگوی کارکردها و روابط تجاری موجود نمی باشد. هرچند که تلاش های فراوانی به ویژه در سالهای اخیر توسط مسئولان سازمان بورس اوراق بهادار در قالب دستورالعمل ها و آئین نامه ها انجام شده، لکن حاکمیت شرکتی ارتقاء چندانی نیافته است. بنابراین، بر اساس مبانی نظری و پیشینه عملی در سراسر دنیا، برای اطمینان از کارکرد مناسب شرکت ها و بازار سرمایه و افزایش اعتماد سرمایه گذاران داخلی و خارجی ارتقاء حاکمیت شرکتی در بازار سرمایه کشورمان ضرورتی حیاتی دارد. افزون بر آن ارتقاء حاکمیت شرکتی موجب افزایش سرمایه گذاری های بلند مدت و رشد اقتصادی خواهد شد و فقدان حاکمیت شرکتی مناسب ، سلب حقوق سهام داران(به ویژه سهام داران جزء) سوء استفاده های احتمالی مدیران، فرار سرمایه و …. را به همراه خواهد داشت . (نمازی،1387، 55).
شواهد موجود نشان می دهد یکی از اصلی ترین برنامه های دولت خصوصی سازی است. بنابراین برای ایجاد بازاری منصفانه برای داد و ستد اوراق بهادار ، ارتقا و اصلاح حاکمیت شرکتی ضروری است(حساس یگانه ،1384،12) .
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:

2-7- حاکمیت شرکتی و حق الزحمه های حسابرسی
اگر چه مطالعات بسیاری عوامل موثر بر حق الزحمۀ حسابرسی را بررسی کرده اند، اما رابطه بین حاکمیت شرکتی و حق الزحمه های حسابرسی به تازگی مورد توجه محققان قرار گرفته است. شواهد اولیه متناقض است. مطالعات خارجی، عموماٌ با این فرضیه شروع میکنند که حسابرسی ها نوعی حاکمیت و نظارت خارجیست، و تاثیر هزینه های نمایندگی و ویژگیهای هیئت مدیره بر قیمت گذاری حسابرسی را بررسی میکنند. برای مثال، گوآ[1] و همکاران (1998) ارتباط بین میزان سودآوری ها/اقلام تعهدی (به عنوان یک شاخص برای هزینه های نمایندگی) و قیمت گذاری حسابرسی را مطالعه میکنند و رابطۀ مثبتی را نشان میدهند. آنها همچنین نشان میدهند که قیمتهای حسابرسی برای شرکتهای خانواده نسبت به سایر شرکتها پایینتر است، و تعداد مدیران مستقل رابطۀ منفی با حق الزحمۀ حسابرسی دارد. گوآ (2001) تاثیر هزینه های نمایندگی بر روی قیمت گذاری حسابرسی را در بازار حسابرسی استرالیا بررسی می کنند. کارسلو[2] و همکاران (2001) ارتباط بین ویژگی های هیئت مدیره و حق الزحمۀ حسابرسی خارجی را با استفاده از داده های Fortune 1000 میسنجند، و رابطۀ مثبت معناداری بین حق الزحمۀ حسابرسی و استقلال، تخصص، و سخت کوشی هیئت را نشان میدهند. های[3] و همکاران (2004) معتقدند که اعلام قانون Sarbanes-Oxley، بخش 404 که شرکتهای پذیرفته شده را ملزم به آشکار کردن اطلاعات کنترل داخلیشان میکند، فرصتهای مطالعۀ مستقیم رابطۀ بین حاکمیت شرکتی و حق الزحمۀ حسابرسی را افزایش میدهد، اما بازنگری مطالعات خارجی در این تحقیق چنین افزایشی را نشان نمیدهد.از سوی دیگر، محققان چینی در سالهای اخیر توجه زیادی به این مسئله کرده اند. از دیدگاه مالکیت، ژانگ[4] (2005) نشان میدهند که حق الزحمۀ حسابرسی شرکتهای پذیرفته شدۀ دولتی پایین تر از حق الزحمۀ حسابرسی دیگر انواع شرکتهاست، و گوآ (2008) بیان می کند که نسبت مالکیت سهام مدیران به طور معنا داری با حق الزحمۀ حسابرسی مرتبط است. از طرف دیگر، ژو و ژآنگ[5] (2005) نشان میدهند که هیچ رابطۀ معنا داری بین حق الزحمۀ حسابرسی و نسبت سهام دولتی وجود ندارد. وانگ و لی[6] (2006) نقش ویژگی های هیئت مدیره را بررسی میکنند و به این نتیجه میرسند که میزان حق الزحمه حسابرسی رابطۀ منفی معنی داری با تعداد مدیران مستقل در هیئت دارد، اما رابطۀ معنی داری با تعداد جلسات هیئت و وجود یک کمیتۀ حسابرسی ندارد. با استفاده از چهارچوب حاکمیت شرکتی داخلی و دادۀ مربوط به شرکتهای پذیرفته شدۀ A-share (دارای سهام A) از سال 2001 تا 2003، Liu و Hu (2006) رابطۀ بین قیمت گذاری حسابرسی و هزینه های نمایندگی راتجزیه و تحلیل میکنند و مشاهده میکنند که تعدادی از عوامل حاکمیت شرکتی که امکان دارد بر هزینه های نمایندگی تاثیر بگذارند (یعنی، نسبت مدیران مستقل در هیئت، نسبت مالکیت سهام مدیران ارشد و دوگانگی مدیر عامل) نیز تاثیر معنا داری بر حق الزحمۀ حسابرسی دارند، منوط به وجود سایر متغیرها. Cai (2007) تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر حق الزحمۀ حسابرسی را از نظر ارائه دهندۀ خدمات حسابرسی بررسی می کنند، و نشان میدهد که شرکتهای حسابداری از شرکتهایی که هیئت مدیرۀ بزرگتری دارند حق الزحمه حسابرسی بیشتری، نسبت به شرکتهای غیر دولتی که از دوگانگی مدیر عامل یا نسبت سهم مدیریتی متعادلی برخوردارند، مطالبه می کند.
تحقیقات ذکر شده، رابطۀ بین حاکمیت شرکتی و حق الزحمۀ حسابرسی را به طور تجربی از دیدگاه های مختلف می آزماید، هر چند مبنای نظری اکثر آنها نظریۀ جایگرینی میباشد، و به نظریۀ سیگنالینگ تا به حال کمتر توجه میشود. همچنین، اکثر این مطالعات، ویژگی های حاکمیت شرکتی مانند مالکیت سهام، هیئت مدیره، متغیرهای مدیریت را به عنوان شاخص هایی برای حاکمیت شرکتی در نظر میگیرند (Pan، 2008). همانطور که در بخش مقدمه اشاره شد، محدودیت هایی در مورد استفاده از چنین شاخص هایی وجود دارد. به منظور رفع این محدودیت ها، این مطالعه ها رابطۀ بین حاکمیت شرکتی و حق الزحمۀ حسابرسی را از منظر نظریۀ جایگزینی و نظریۀ سیگنالینگ تحلیل میکند و از داخل شدن در بخش حاکمیت شرکت SSE به عنوان شاخص برای حاکمیت شرکتی استفاده میکند.
[1] – Gao
[2] – Carcello
[3] – Hay
[4]– Zhang
[5]– Zhang & Xu
[6] – Li & Wang
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:

2-7-2- نظام راهبری شرکت چه تأثیری بر هزینه حسابرسی دارد؟
2-7-2-1-اندازه هیئت مدیره
هیئت مدیره در نظام راهبری شرکت عنصر مهمی است.هدف اصلی نظام راهبری، اطمینان دادن به سهامداران در این مورد است که مدیریت، ارزش سرمایه گذاری های آنها را افزایش می دهد. در خصوص ترکیب هیئت مدیره چهارویژگی وجود دارد:
هیئت مدیره دارای تنوع باشد.
هیئت مدیره باید به اندازه کافی بزرگ باشد تا کاردانی وصلاحیتی را به دست بیاورد که خاص این وظیفه باشد.
هیئت مدیره باید دارای تصدی باشد.
اعضای هیئت مدیره باید با تجربه باشد.
براساس ادبیات، ترکیب هیئت مدیره از نظر اندازه ، اثرمهمی برکارایی،اثربخشی،ورفتار نظارتی مدیران دارد.هیئت مدیره بزرگتر می تواند به علت تجمیع تخصص ومنابع برای سازماندهی،مفیدتر باشد،اما افزایش بیش از حد تعداد مدیران،این مزایا را با افزایش هزینه های مرتبط با زمان تصمیم گیری طولانی تر وارتباط ضعیف تر مدیران خنثی می کند و اثر معکوس دارد.عقاید کلی نشان می دهد که اندازه هیئت مدیره با کیفیت کنترل و به تبع با افشاء رابطه عکس دارد.در نتیجه فرض می شود که تعداد مدیران هیئت مدیره با افشا رابطه عکس دارد.
دوگانگی وظیفه مدیر عامل به این موضوع اشاره دارد که مدیر عامل کسی است که رئیس هیئت مدیره هم باشد.در این صورت مدیرعامل موقعیت قدرتمندی در هیئت مدیره دارد که،این امکان را به وجود می آورد وی از ارائه اطلاعات نامطلوب به افرادبرون سازمانی خودداری کند.هنگامی که مدیر عامل هردو وظیفه را برعهده دارد،بر تصمیمات وفعالیت های خود نظارت می کند،از این رو ممکن است فعالیت های شرکت در جهت نفع سهــامداران انجام نشود.دریک نظام راهبری شرکتی مطلوب،انتظـار می رود که وجود رئیس هیئت مدیره مستقل،به یک هیئت مدیره شفاف تر ودر نتیجه افشای بیشتر منجر شود وبرعکس.به عبارت دیگر بین یکسان بودن نقش مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره وافشای اختیاری رابطه منفی وجود دارد.
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:

3-2- روش تحقیق
از لحاظ هدف تحقیقات به دونوع کاربردی و بنیادی و از لحاظ ماهیت و روش به تحقیقات تاریخی، تـوصیفی، همبستـگی یا همخـوانی، علی (پس از وقوع) و تجربی یا آزمایشی تقسیم میشوند (تقیزاده و تاری، 1386، 54). با توجه به اینکه پژوهش پیش رو در پی بررسی تاثیر نظام راهبری و حاکمیتی شرکت ها بر حق الزحمه های حسابرسی است، بنابراین به دلیل اینکه نتایج آن به حل یک مشکل یا موضوع خاص میپردازد از لحاظ هدف کاربردی و از آنجایی که در پی یافتن رابطه بین دو متغیر میباشد، از لحاظ ماهیت و روش تحقیق ازنوع همبستگی است.
3-2-1- قلمرو تحقیق
در این تحقیق بر آنیم تا با استفاده از مطالعه نظری و به چالش کشیدن داده های بدست آمده از بازار سرمایه ایران بتوانیم به مطالعه تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی بپردازیم. بنابراین محقق در پی پاسخ منطقی و بر اساس آمار و داده های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار این سوال است که؛ ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی چه تاثیری دارد؟
3-2-1-1- قلمرو زمانی تحقیق
قلمرو زمانی تحقیق شامل یک دوره زمانی پنج ساله براساس صورتهای مالی سالهای 1387 الی 1391 شرکتهای برگزیده میباشد.
3-2-1-2- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق بورس اوراق بهادار تهران میباشد.
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:

4-1- مقدمه
تجزیه و تحلیل به عنوان مرحله ای از روش علمی ، از پایه های اساسی هر تحقیق می باشد. در این مرحله از تحقیق، کلیه فعالیتها برای رسیدن به نتیجه کنترل و هدایت می شود. به عبارت دیگر، تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق عبارت است از روشی که بوسیله آن کل فرآیند تحقیق و پژوهش از انتخاب مساله تا رسیدن به یک نتیجه مورد کنترل قرار می گیرد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل اطلاعات مرتبط با آزمون فرضیه ها در این فصل ارائه شده است. همچنین سعی گردید است با ارائه نمودارهای فرایند تحقیق، درک جامعی از موضوع به دست آید. با توجه به وجود شرکتهای هم گون (پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران) سعی می گردد تا در حد امکان و معنی داری آزمون ها، نتایج بدست آمده از آزمون فرضیه ها به جامعه تسری داده شود.
در این فصل به ارائه تجزیه وتحلیل یافتههای تحقیق می پردازیم. محقق پس از اینکه روش تحقیق خود را مشخص کرد و با استفاده از ابزارهای مناسب، دادههای مورد نیاز را برای آزمون فرضیههـــای خود جمعآوری کرد، اکنون نوبت آن است که با بهرهگیری ازتکنیکهای آماری مناسب، که با روش تحقیق، نوع متغیرها و… سازگاری دارد، دادههای جمعآوری شده را دستهبندی و تجزیه و تحلیل نمایند و در نهایت فرضیههایی را که تا این مرحله او را در تحقیق هدایت کردهاند در بوته آزمایش قرار دهد و تکلیف آنها را روشن کند و سرانجام بتواند پاسخ یا راه حلی برای پرسشی که تحقیق (تلاشی سیستماتیک برای به دست آوردن آن بود) بیابد(خاکی،303،1384). دراین تحقیق برای تجزیه و تحلیل داده های جمعآوری شده و آزمون فرضیهها ازروشهای آماری توصیفی و استنباطی استفاده میشود. در روشهای توصیفی، تلاش بر آن است تا با ارائه جداول و استفاده از ابزارهای آمار توصیفی نظیر شاخصهای مرکزی و پراکندگی، به توصیف دادههای تحقیق پرداخته شود تا این امر به شفافیت موضوع کمک کند. از روشهای آماری استنباطی نیز جهت آزمون فرضیهها استفاده میکنیم.
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:
