متغیر یک مفهوم است که بیش از دو یا چند ارزش یا عدد به آن اختصاص داده میشود. ویژگی هایی که پژوهشگر اندازه گیری میکند متغیر نامیده میشود. به عبارت دیگر، متغیر به ویژگی هایی اطلاق میشود که میتوان دو یا چند عدد را جایگزین آنها کرد (دلاور،1384، 37).متغیر بر اساس نقشی که در تحقیق به عهده دارد به چند دسته تقسیم میشوند.
متغیر مستقل: به متغیری گفته میشود که از طریق آن متغیر وابسته پیش بینی میشود یا تبیین میگردد. متغیر مستقل متغیری است که توسط محقق دستکاری یا اندازه گیری میشود تا تاثیر یا رابطه آن با متغیر وابسته اندازه گیری شود. متغیر مستقل متغیر پبش فرض است به این معنی که این متغیر مقدمه و متغیر وابسته نتیجهی آن است. در یک تحقیق همبستگی نظیر این تحقیق متغیر مستقل توسط پژوهشگر دستکاری نمیشود ولی متغیری است که از پیش وجود دارد و فرض میشود که بر متغیر وابسته رابطه دارد (همان منبع، 38).
متغیر وابسته یا پاسخ یا برون داد یا ملاک، عبارت است از وجه یا جنبه ای از یک پدیده. متغیری است که مشاهده یا اندازه گیری میشود تا تاثیر یا رابطه متغیر مستقل بر/ با آن معلوم شود (همان منبع،38). متغیری است که هدف پژوهشگر تشریح یا پیش بینی تغییر پذیری آن است که در قالب یک مسئله برای تحقیق مورد بررسی قرار میگیرد (خاکی، 1391، 57).
متغیر کنترل: همه متغیر های موجود در یک شرایط پژوهشی را نمیتوان همزمان مطالعه کرد. گاهی اوقات متغیر هایی یافت میشوند که تاثیر برخی از آنها، در تعیین رابطه بین متغیر های مستقل و وابسته، باید خنثی و یا ثابت نگه داشته شود. این متغیر ها که تاثیر آنها باید خنثی یا حذف گردند متغیر های کنترل نامیده میشوند (دلاور،1390، 41).
تعریف عملیاتی به تعریفی گفته میشود که از طریق آن، فعالیت های لازم و اساسی برای اندازگیری یک متغیر معین میشود. به عبارت دیگر، در یک تعریف کاربردی، پژوهشگر مجموعه فعالیت هایی را که برای متغیر انجام میدهد مشخص میسازد(دلاور،1384، 43). گرچه تعریف عملیاتی برای کلیه متغیر های مورد پژوهش الزامی است، ولی انجام این عمل برای متغیرها و مفاهیمی که تعریف یکسانی از آنها در دسترس نیست دارای اهمیت بیشتری است. کرلینجر تعاریف عملیاتی را به دو دسته تقسیم میکند: (1) سنجشی و (2) آزمایشی. تعریف عملیاتی از نوع سنجشی به تعریفی اطلاق میشود که از طریق آن شیوهی اندازه گیری متغیر معلوم میشود. در تعریف عملیاتی آزمایشی نحوه دستکاری متغیر ها و یا شیوهی دخل و تصرف در آن مشخص میشود. بطور کل تعریف عملیاتی به تعریفی اطلاق میشود که از طریق آن به یک مفهوم یا سازه، با مشخص کردن عملیاتی که برای اندازه گیری آن لازم است معنی داده میشود. کرلینجر(1973) معتقد است تعاریف عملیاتی، علی رغم اهمیتی که دارند، موجب محدو ساختن معانی مفاهیم میشوند. به این معنی که هیچ تعریفی را نمیتوان یافت که تمامی جنبه های متغیر مورد پزوهش را در برگیرد. با این حال، این نوع تعریف در پژوهش ضروری است؛ زیرا داده ها باید بر اساس رویدادهای قابل مشاهده جمع آوری شوند. از طرف دیگر، با کمک این تعریف میتوان مفاهیم و سازه های مجرد را کمّی کرد و پزوهشگر به کمک این تعریف از سطوح مختلف سازه ها و نظریه ها به سطوح مختلف مشاهده میرسد. اسکینر خاطر نشان میکند استفاده از تعاریف عملیاتی، علی رغم محدودیتهایی که دارد، در هر علمی، از جمله علوم انسانی، به خاطر وجود لغات غیر علمی و کهنه، سودمند و در اغلب موارد مشکل گشا است (همان منبع،44و45). متغیرهای این تحقیق را 7 متغیر شامل سود هر سهم ( )، تفاوت سود حسابداری و مالیاتی( )، بازده غیرعادی انباشته( )، سود شرکت( )، اندازه شرکت( )، ارزش دفتری هر سهم ( ) و اهرم مالی ( ) تشکیل میدهد. ذیلاً تعاریف عملیاتی هریک از متغیر های پیش گفته همراه با منطق استفاده از هریک از آنها ارائه میشود.
1-3) اهداف تحقیق
اهداف تحقیق را میتوان در قالب چند هدف اصلی و فرعی عنوان کرد. عمده ترین هدف این تحقیق یافتن پاسخی برای سودمند بودن تفاوت ها از لحاظ انعکاس کیفیت سود است و مربوط بودن به مدلهای تصمیم گیری سرمایه گذاران است. از دیگر اهداف این تحقیق یافتن شواهدی دال بر اهمیت داشتن مبحث حسابداری مالیات سود است. همانگونه که در بخش بعدی توضیح داده میشود، استانداری با این عنوان و با این موضوع در کشور ما وجود ندارد.ارائه شواهدی حاکی از مربوط بودن تفاوت ها میتواند سیگنال هایی دال بر لزوم بازنگری در دلایل توجیهی عدم ضرورت چنین استانداری برای کشور باشد. .همچنین یکی دیگر از اهداف فرعی این تحقیق میتواند ارائه یک معیار برای محک زدن میزان واقع گرایی موجود در سود های گزارش شده شرکت ها باشد. بدلیل عدم وجود معیار منحصر به فرد همواره از معیار های گونگون برای این مهم استفاده شده است. یافتن شواهدی دال بر رابطه داشتن تفاوت ها با رشد سود شرکت ها میتواند معیار دیگری در کنار سایر معیار ها ارزیابی سود شرکت های فراهم آورد.