1-2- تشریح و بیان مساله
بسیاری از کشورها در دو دهه اخیر با بحران مواجه بوده اند که به تبع آن تعداد قابل ملاحظه ای از موسسات فعال در کشورهای مزبور، مجبور به توقف فعالیت و یا تجدید ساختار گردیده اند. مطالعات بانک های جهانی مبین آن است که وقوع بحران های یاد شده منجر به تحلیل میزان قابل توجهی از منابع مالی کشورها گردیده است. بحران های یاد شده اهمیت تبیین ارتباط بین شرایط اقتصادی و سلامت قدرت بازپرداخت بدهی های بنگاهای اقتصادی را روشن می نماید چرا که در دوران ریسک اعتباری، سطح مطالبات غیر جاری به شدت افزایش یافته است(اسپینزا و پرساد[1]،2010). علاوه بر موارد فوق توجه به این نکته ضروری است که یکی از مهمترین چالش های فراروی نطام بانکی کشور در چند سال اخیر، سیر فرآیند مطالبات معوق بوده است این امر با توجه به بانک محور بودن بازار پولی و مالی کشور و برخورداری بانک ها از قسمت عمده نقدینگی کشور، به یک چالش ملی مبدل شده است(بهرانی،1389).
در حال حاضر بیشتر واحد های اقتصادی با حبس بدهی های خود به عنوان مطالبات معوق مواجه هستند که این مهم با توجه روند فزاینده معوق شدن تسهیلات، روز به روز از قدرت اعتباردهی بانک ها و در نهایت کسب درآمد آنها می کاهد. این در حالی است که نسبت مطالبات معوق به تسهیلات در برخی از بانک ها به چندین برابر حد نصاب قابل (2 درصد) افزایش یافته است(ابرهیمی و همکاران،1390). با عنایت به موارد مطروحه پرواضح است شناسایی و بررسی عوامل موثر بر ریسک اعتباری در بنگاه های اقتصادی از اهمیت زیادی برخوردار است. چرا که میتوان از وقوع زیان قصور وام ها به تبع آن بحران بانکی جلوگیری نماید.
از طرفی دیگر رقابت پذیری، فرایندی است که هر نهادی می کوشد تا از طریق آن، بهتر از دیگری عمل کرده و از دیگر نهادها پیشی گیرد. در سطح بین المللی، کشورها به دلیل کمبود منابع مالی، فنی و تخصصی لازم، می بایستی برای رسیدن به ثروت و بهره مند ساختن آحاد جامعه خود از رفاه، با یکدیگر به رقابت بپردازند. از این رو، کسب توانمندی های رقابتی در جهان امروز به یکی از چالش های اساسی کشورهای مختلف در سطح بین المللی تبدیل شده است. برای برخورداری از توان رقابتی، عوامل مختلفی باید وجود داشته باشند. مهم ترین عوامل و شاخص های اصلی رقابت پذیری در دو سطح ملی و بین المللی عبارتند از: 1- استاندارد سطح زندگی 2- تجارت 3- بهره وری 4- سرمایه گذاری ترکیب این عوامل با یکدیگر، تعیین کننده میزان رقابت پذیری یک کشور در بعد بین المللی است(نمازی و ابراهیمی،1391). با توجه به مقالات مرتون[2](1974) و للاند[3](1994) بسیاری از مدل های ریسک اعتباری نشان داده اند که ساختارسرمایه شرکت عامل مهم تعیین کننده ریسک اعتباری است. مایویر و سرکار[4](2005) و بسیاری دیگر به وضوح نشان میدهند که تامین مالی شرکت و تصمیم گیری درمورد سرمایه گذاری به یکدیگر وابسته هستند. علاوه بر این، گرنادیر[5](2002) و اگورور[6](2009) مدل های واقعی گزینه ها را برای تجزیه و تحلیل اثر رقابت در بازار محصول در سرمایه گذاری شرکت و تصمیم گیری های عملیاتی ایجاد نمودند.
چندین پژوهش در مورد گزینه های واقعی نشان داده اند که رقابت در بازار محصول تاثیر قابل توجهی در سرمایه گذاری بنگاه ها و تصمیم گیری های عملیاتی دارد (گرنادیر ، 2002؛ اگورور 2009). اکدوگو و ماکای[7](2012) به لحاظ نظری و تجربی نشان دادند که حد بالا و پایین سرمایه گذاری زمانی می تواند منطقی باشد که در یک محیط رقابتی استراتژیک شکل گیرد. پژوهش درمورد اثر رقابت روی مسائل دیگر شاخص های مالی شرکت ها نسبتا پراکنده است، اما اخیرا توجه بیشتری به این موضوع شده است. به عنوان مثال، مک کی و فیلیپس[8](2005) روی اهرم مالی شرکت تمرکز نمودند،گرولون و میکالی[9] (2007) سیاست پرداخت را مورد بررسی قرار دارند، گیرود و مویلر (2008) به کاوش درمورد اداره امور شرکت ها پرداختند، و مورلک و نیکولو[10](2009) و فرسارد[11](2010) به بررسی وجه نقد شرکت ها پرداختند. والتا[12](2010) به بررسی چگونگی شدت رقابت پرداخت که بر هزینه وام های بانکی تاثیر میگذارد و شواهدی را فراهم می کند که بطور عقلانی بانک ها به محاسبه ساختار صنعت و رقابت در زمانی میپردازند که قراردادهای مالی قیمت گذاری میشوند.
هوانگ و لی[13](2013) به بررسی اثرات رقابت در بازار محصول بر ریسک اعتباری پرداختد .آنها نشان دادند که گسترش اعتبار بطور مثبت به تعداد شرکتها در یک صنعت مربوط میشود.گسترش اعتبار زیاد (کم) در یک صنعت دارای رابطه مثبت (منفی) با شاخص هرفیندال – هیرشمن است. و اندازه نسبی شرکت در یک صنعت یک عامل مهم تعیین کننده از ریسک اعتباری است . همچنین آنها به طور کلی دریافتند که بین رقابت در بازار محصول و شاخص ریسک اعتباری رابطه منفی وجود دارد. زیرا شرکت هایی که دارای رقابت در بازار محصول بالایی هستند در نتیجه دارای ریسک ورشکستگی پایینی می باشند بر همین اساس ریسک اعتباری در این شرکت ها کاهش می یابد.
در بازاری که حاشیه سود واحد های اقتصادی به دلیل تشدید رقابت همواره در حال کاهش بوده و همواره فشار برای کاهش بیشتر هزینه ها احساس می شود. بر همین اساس مدل های ریسک اعتباری با پیش بینی زیان های عدم بازپرداخت وام ها نوعی برتری نسبی برای بانک ها و نهادهای اعتباری ایجاد خواهد کرد. اندازه گیری ریسک اعتباری می تواند به ایجاد ارتباط بخردانه ای بین ریسک و بازده، امکان قیمت گذاری دارایی ها را فراهم سازد. همچنین بررسی ریسک اعتباری امکان بهینه سازی ترکیب پرتفوی اعتباری و تعیین سرمایه اقتصادی بانک ها برای کاهش هزینه های سرمایه ای را فراهم خواهد ساخت(مویلر،2008). بر همین اساس با توجه با اینکه سهم بیشتری از اقتصاد کشورهای در حال توسعه در صنعت بانکداری منعکس شده است و همچنین با توجه به اینکه افزایش ریسک اعتباری شرکت ها منجر به کاهش سهم درآمد در این صنعت گشته بنابراین پس از مطالعه تحقیقات مختلف دریافتیم که یکی از عوامل تاثیر گذار بر ریسک اعتباری واحدهای اقتصادی، رقابت در بازار محصول می باشد. پس در این تحقیق به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که آیا بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری رابطه وجود دارد یا خیر؟
[1]– Espinoza & Prasad
[2]– Merton
[3]– Leland
[4]– Mauer and Sarkar
[5]– Grenadier
[6]– Aguerrevere
[7]– Akdogu and Mackay
[8]– Mackay and Phillips
[9]– Grullon and Michaely
[10]– Morellec and Nikolov
[11]– Fresard
[12]– Valta
[13]– Huang and Lee
1-4- اهداف تحقیق
در این تحقیق اهدافی با دیدگاههای متفاوت بیان شده.
1-4-1- اهدف علمی تحقیق
هدف کلی این تحقیق بررسی رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. جهت دستیابی به این هدف کلی، آن را به اهداف جزئی ذیل تفکیک و در طول انجام تحقیق، این اهداف پیگیری می شود:
1- تبیین رابطه بین ساختارهای رقابتی در بازار و ریسک اعتباری.
1-1- تبیین رابطه بین قابلیت جانشینی کالاها و ریسک اعتباری.
1-2- تبیین رابطه بین اندازه بازار و ریسک اعتباری.
1-3- تبیین رابطه بین هزینه های ورود به بازار و ریسک اعتباری.
1-4- تبیین رابطه بین شدت تمرکز صنعت و ریسک اعتباری.
1-5- تبیین رابطه بین تعداد شرکتهای فعال در یک صنعت و ریسک اعتباری.
1-4-2- اهدف کاربردی تحقیق
اولین کاربرد هر تحقیق جنبه نظری و توسعه رشته مورد تحقیق می باشد که زمینه لازم را برای توسعه تئوری های آن رشته و حرکت به سمت سیستم های سازگارتر و کاراتر را مهیا می سازد اما نتایج این تحقیق با توجه به هدف کلی آن می تواند برای گروههای زیر مفید واقع شود:
– تحلیل گران مالی: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود.
– سرمایه گذاران و سازمان بورس اوراق بهادار: ریسک اعتباری هم برای مدیران شرکت ها و هم برای سرمایه گذاران حائز اهمیت خاصی است. بنابراین اخذ بهترین سیاست در مورد سرمایه گذاری در شرکت هایی که دارای ریسک اعتباری بالایی هستند، حائز اهمیت است.
– بانک ها و اعتبار دهندگان: نتایج این تحقیق میتواند جهت تحلیل شرکت هایی که دارای سطوح مختلف از رقابت در بازار محصول هستند، مفید واقع شود. زیرا بانک ها و اعتبار دهندگان می توانند از نتایج این تحقیق برای اعطای وام به بنگاهای اقتصادی استفاده نمایند.